Yeni bir ayakkabıda da benzer bir hikaye vardır. Yeni olan şeylerde diye genellemek istemiyorum. Bazı yeni olan şeyleri hemen kullanmaya dair doğal bir his geliştiririz, ya da geliştirmişizdir.

İngilizce klavyede Türkçe karakterleri görmeden yazmak beynimin neresini çalıştırıyordur acaba?

Uzam ile ilgisi olması gerektiğini düşünüyorum, belki bir de hafıza. Konektom (connectome).

Daha büyük bir farkındalıkla yazmak zorundalığı, hem burada, virgüllerimi bulmam uzun sürdü.

Farklı.

Daha büyük bir farkındalıkla, daha da büyük bir farkındalıkla, daha da büyük bir.

Klavyeye baktığım zaman kafam karışıyor, aslında daha önceleri, İngilizce klavye kullandım, İngilizce klavye kullanmaktan keyif de aldım, alışma sürecimi gözden geçiriyorum.

Kanada’ya üçüncü gelişim, her seferinde havanın temizliğine hayran oluyorum ve hayran kalıyorum, ciddiyim ve abartmıyorum (ne kadar abartmayı sevsem de).

Jet lag fikri ilginç. Bu sefer jet lag’e rivayet etmek istediğimde karar kıldım. En geç sekizde yatıp en geç beş buçukta kalkıyorum. Buranın saatine uyum sağlamak için bir efor sarfetmedim, ne yalan söyleyeyim, böyle bir fırsat da kollamadım, bunu ben istedim. Sevdim.

Sabah erken kalkmak, özellikle uzun yolculuklar sonrasında, çok iyi geliyor. Bir açıdan, şöyle bir tarafı da var, bu kadar zamanla ne yapacağım?

Normalde çift tırnak kullanıyorum ama bu klavyede çift tırnak nerede bulamadım o yüzden ‘ bununla yetineceğim gibi duruyor. ‘Böylesini sevenler de var’, bazı tanıdıklarım çift tırnağı sevmiyorlar nedense, ‘bunu tercih ediyorlar’. Kinaye gibi durdu ama değil ama öyle de olabilir görüntüsü öyle çünkü.

Sabah erken kalkmakta mistik bir şeyler de var. Havanın da, eterin de (etler) en ince olduğu zamanlar. Sessizlikle de, manyetik alanın dengeli oluşuyla da bağlantılı. Karanlık, her şeyden önce, ya da ışığın olmayışı diyelim (çünkü karanlık yoktur, görebiliyor muyuz?) insanın algılarına bir başka hitap ediyor.

Hiç kapkaranlık bir odada durdunuz mu? Ama kapkaranlık, tamamen karanlık, zifiri karnalık, bazı perdeler bu işi görüyor, bazı gözlükler, bazen, tuvaletler. Kapkaranlık bir odada gözlerinizi açtığınız zaman, yine kapkaranlık olma hali, işte orada garip bir mistik deneyim yaşamaya alan açılıyor gibi düşünmüşümdür.

Çünkü, gözlerimizi açıp, gözlerimizi açmamıza rağmen, gözlerimizi açtığımızı bilmemize rağmen, gözlerimizi açtıktan hemen sonra olacakları bilmemize rağmen, gözlerimizi açmışızdır ve karanlık sürmeye devam etmektedir, karanlık sürüyordur. Bu sadece bana mı çok enteresan geliyor acaba, (yine abartıyorum), soru işareti ile bitmeye değmeyecek bir soru cümlesiydi.

Alışmaya izin vermek çok önemli. Alışıyorum demeye. Çünkü aksi durumda, ‘tamam’ olamayabiliyoruz. Alışmak önemli. Alıştığını deneyimlemek önemli. Bunu sorgulamak yani, acaba alışıyor muyum, alıştım mı, alışacak gibi miyim, bu sorular önemli. ‘Given’ değil çünkü, en nihayetinde. Bazı şeyler, çok kolay alıştığımız için, bu soruyu sormamıza gerek yok, dedirtebilir, fakat böyle zamanlarda da pek çok kez bu soru sorulmalıdır, çünkü, her şeyden önce, neden olmasın, her şeyden sonra, bu soruyu sormadıktan, soramadıktan sonra, hayat bir zorunluluktan başka nedir ki?

Alıştım. Çok sevdim. Alıştım. Sevmedim. Alışamadım ama alışıyorum. Alışamadım ve alışmanın yollarını arıyorum. Çok kolay alıştım. Sanki hep buradaymış gibi, buradaymışım gibi, burada olacakmışım gibi, hemen alıştım, çok hızlı alıştım ama alıştım. Alıştım. Alışkanlıklar da, alışarak oluşuyor. Düşünsenize, yeni bir şey denerken, ilk kez bir şey denerken, ‘bu bir alışkanlık olacak mı?’ diye sorgular mıyız? Sorgulamalı mıyız? Ne zaman sorgulamalıyız?

Bundan sonra hayat böyle, gibi, net durumlarda bile, evet ya, alıştım, hayır ya, alışamadım, bu geri bildirimin ne kadar önemli olabileceğini görebiliyor muyuz? Alışma deneyimi, deneyimin en derinlerine örülmüş bir durum tespiti değil de nedir? Alıştım mı, sorusunun bilgeliğini görebiliyor muyuz? Alışmış olmanın başarı, alışamamış olmanın başarısızlık gibi bir yerden görülmesini bir kenara bırakarak, çünkü, bir bir şeyleri yapmayı, başarmak, bir şeyleri yapamamayı, başaramamak, saymayı bırakmak için, neye alışmamız gerekiyor? (Belli ki alışamamışız)

Uyanıklık ve karanlık insanı ötesini görmeye itiyor. Görebiliyor muyuz?

Subscribe now

Üzüntümüzü (ya da herhangi bir duygumuzu), gönül rahatlığıyla, güvende hissederek deneyimleyecek, metabolize edecek (fizyolojik, duygusal, zihinsel, ruhsal) kaynaklarımız yoksa, “üzgünüm” diyip, duyguyu dillendirip, bu duyguyu yaşamamak için, önüne, arkasına, paraleline, dikine, hikayeler diziyoruz. Hikayeler, öyle hikayeler ki, üzüntümüz çığ gibi büyüyor, başka duyguları, deneyimleri, olasılıkları, geçmişi ve geleceği, kolundan tuttuğu gibi sahneye fırlatıyor. Fırtına, yağmur, çamur. Saksı sulamak istemedik diye, saksıdan da, çiçekten de, topraktan da olmak gibi. Üzülmekten beter oluyoruz, kendimizi üzülmekten beter ediyoruz, üzülsek geçecek oysa.

Hem sözle (ya da dilimizle) alışkanlık edindiğimiz, tekrar tekrar yarattığımız bir gerçekliği, hem imgelerle, görüntülerle, hislerle ya da dil ötesiyle yüzleştiğimiz, otomatik, savrulduğumuz bir gerçekliği, yana yakıla değiştirmek istiyoruz. Bakış açımızı değiştirmek istiyoruz. Deneyimlediklerimizi, anlamlandırmak, daha ferah, daha kolay, daha sevgili bir açıdan ele almak istiyoruz. Bunu kendimize söylesek de söylemesek de, bunu istiyoruz. Bu, bir nevi, hayatta kalma içgüdüsü çünkü.

Peki, bu (fiziksel, duygusal, zihinsel, ruhsal) kaynakları nasıl yaratırız, nasıl geliştiririz? Ben buna yıllar önce, “irade eğitimi” olarak cevap vermiş, bu kaynakları, dört klasik element (toprak, su, hava, ateş) ile bir arada anlattığım bir seminere dönüştürmüştüm. Ben dahil, herkes için çok faydalı olmuştu. Şimdi, yenisinin zamanı da geldi gibi görüyorum.

Fiziksel, duygusal, zihinsel, ruhsal kaynakları, dört klasik elementin temsil ettiği, dört beden olarak okuyorum. Toprak, fiziksel bedenle, su, duygusal bedenle, hava, zihinsel bedenle, ateş, ruhsal bedenle ilintili. Tanım icabı “ayrı” fakat birbirleriyle iç içe, temas halinde ve birbirlerine tesir eden dört beden.

İrade kelimesini, ruhsal beden ile bağdaştırıyorum. İradenin kuvvetlenmesi için, her beden özelindeki farkındalıklarımızı genişletecek, derinleştirecek çalışmalar yapmanın önemini yıllardır daha da derinlemesine deneyimliyorum.

Her elementi, dolayısıyla her bedeni, teker teker ele aldığımız, derinleştiğimiz, her elemente, dolayısıyla her bedene yönelik teknikler, çalışmalar pratik ettiğimiz, belki birbirimize geri bildirimler verdiğimiz, bir grup açmaya niyetleniyorum.

Bunu bir kitap kulübü olarak da, bir meditasyon grubu olarak da, bir entelektüel topluluk olarak da değerlendirebilirsiniz. Ben insanlara bir şeyler satma konusunda pek iyi değilim ama içimden geçeni yapmakta çok iyiyim. Bu yüzden içimden geçeni yapıyorum, siz başkalarına dilediğiniz sıfatla bu gruptan söz edebilirsiniz. Ya da kimseye bir şey söylemeden, bu grubu sadece kendinize saklayabilirsiniz. Lütfen böyle yapmayın ve duyurabildiğiniz herkese bu grubu duyurun. Bu son cümleyi parantez içinde yazmam gerekiyordu ama gördüğünüz üzere üşendim.

Boğulan birine, yüzme öğretmek manasız elbette, toplumsal olarak boğulmasak da, her an, ya boğulursak korkusuyla bezendirildiğimiz ve, bir sebepten, bunu mantıklı da bulduğumuz için, acaba yüzmek nasıl bir şeymiş ya, diye sormanın, cesaret istediğini, fakat bu cesaretin, şifanın nedeni de olduğunu, olacağını, bizzat deneyimledim, deneyimlendiğini gördüm, ve bunu paylaşmak için can atıyorum.

Bunun, bir pratik grubu mu, yoksa bir kitap mı olması gerektiğini de bilmiyorum. Bunu da süreçte göreceğiz sanırım. Belki ikisi de. Bir kitap olursa da, bakarız.

Beraber pratik yapmanın bazılarına iyi gelmediğini biliyorum. Bu yüzden herkesin kendi zamanında okuyacağı, dinleyeceği, izleyeceği içerikleri, grubun dinamiklerine göre üretmek ve paylaşmak niyetindeyim. Bu içerikler, bilgi de içerebilir, yönlendirmeli meditasyonlar, pratikler de içerebilir, günün, haftanın, ayın ilhamlarını da.

Bazılarının da beraber pratik yaparak daha da gaza geldiğini biliyorum. Bu yüzden katılım zorunluluğunun olmadığı, online buluşmalar yapmak da niyetindeyim.

İçeriklerin bir kısmını, günlüğümün bir parçası olarak, buradan da paylaşacağım. Ben içimdekileri tüketim nesnesi olarak görmekten ve üretmekten, para kazanmak beklentisiyle insanların beğenisine sunmaktan hazzedemiyorum, pek çakmıyorum ve (zaten) bunu beceremiyorum.

Hayatımın yeni döneminde, içimdekileri elbette katkı olması için veya birilerine iyi gelsin diye paylaşmaya devam ediyorum, ama özünde, sadece kendim için, paylaşmak için paylaşmak istiyorum. Sanat için sanat gibi. Evet, toplum için sanat da onurlu, erdemli bir davranış, ama sanat için sanat.

Burada, yazdıklarımda, nizami bir gramer görmek isteyen okuyucular da vardır elbette. Kendileri için de, peşinen, içtenlikle üzgünüm, bir sürü virgül ve bağlaçlardan önce gelen virgüller ve yüklemi ve öznesi karışmış uzun soluklu cümleleri, “hayatımın yeni döneminde”, daha da önemsiyorum. İrade eğitimi de, tüm virgüllerimden, nasiplenebildiği kadar nasiplenecek.

Böyle içeriklerin, özellikle benden çıkıyorsa, gelişine olmalarını da önemsiyorum. Planlı, programlı yapmak istediğim ne varsa, içime sinmeyen bir şeyleri olageldi (ve hala da olduğu olabiliyor, bunu da, birkaç zamandır, bunu nasıl yapsam acaba, diyerek düşünüp tıkandıktan sonra yazıyorum). Bu yüzden belki, geçmişte de, yapıp yapıp sildim, baştan başladım, beğenmedim, daha iyisini aradım. Şimdi, daha iyisini yapmak istiyorsam, yeni bir sayfa açıp, yeni bir girdi yayınlamak için, kendimi teşvik ediyorum, veya teşvik ettiğimi düşünüyorum, veya sadece kendimi avutuyorum. Hepsi kabul.

Buraya yazdıklarım ücretsiz olacak, detaylı pratikler, sesli notlar, bir grubu, dolayısıyla bir ücreti beraberinde getirecek. Büyük ihtimalle bu uygun fiyatlı bir şey olur, ama aslında uygun fiyatlı bir şey olmasını istemiyorum. İçime sinsin, beni iyi hissettirsin, bir yandan da çok kişiye ulaşsın, isteğim bu.

Bire birler için, sık duyduğum bir şey, “çok pahalı”. Bunu da şimdi konusu açılmışken masaya yatıralım. Kendi yaptığım ve kendimce yaptığım bir şeye, zaten, bir finansal değer biçmek, maddi karşılığını belirlemek, anlamadığım bir şey. Anlamak istiyorum, bunun üzerine denemeler yapıyorum, ama rahat hissediyor muyum, gönül rahatlığıyla bir evet yok burada. Belki olmasına gerek de yok.

Ben üretsem ve başkası benim yerime fiyatlasa ve satsa, o başka bir motor olsa, diye düşünürüm hep. Bunun gerçekleştiğini görmek istiyorum, çünkü o zaman “çok pahalı” için “bak abi pahalı diyorlar” diyebileceğim ve beni “hayır abi, pahalı değil, az bile” diye dizginleyebilecek bir antitez de olmuş olur. İçim, sanki, daha rahat olur.

Bir de, bazen bunları düşünürken, şunu da düşünüyorum, kimse kimseyi Loro Piana satın almak için zorlamıyor, Loro Piana’ya gidip, çok pahalısınız diyip, geri çıkmıyorlar. Ben niye buna takılıyorum, üzülüyorum galiba, birine daha ulaşabilirdim ve ulaşamadım gibi bir tribe sokuyorum kendimi belki, o kişinin benim biçtiğim değeri yargıladığını görmek, kendimden ve içeriğimden çok, o kişiyi düşünmeye itiyor beni, bu da benim üzerine gittiğim bir hikaye. Çok fazla belki var burada.

Ya da benim, daha kuvvetlice, “ben böyle karar verdim, alan da alıyor zaten” diyip hayatıma devam etmem gerekiyor. Buna takılmak istemiyorum.

Neyse, nemalanmasını istediklerinizi, “irade eğitimi”ne maruz bırakabilirsiniz, paylaşabilirsiniz, vesaire işte.

Sıkıldım, duşa girmem gerekiyor, yarın uçağım var. Bodrum’da yaşamak güzelmiş.

Subscribe now

Ama önemi yok.

Bunu bilmek, bunu kendime hatırlatmak, takıldığım, tutunduğum anlarda, kendimi geri çekmek, olayın içinde durmak, sonra olaya dışarıdan bakmak, falan, gündelik egzersizler olmasına gerek yok. İnsan, bir kazı alanı değil sonuçta.

Buna çok düşüyoruz diye düşünyüorum, aslında bundan güzel kitap ismi de olur, İnsanın Arkeolojisi, gibi bir şey, belki vardır bile.

Zamanında, niyetin mekaniği ve niyetin arkeolojisi diye iki içerik yapmıştım, o zamanki tavrımla anlattığım şeyin anlaşılmamış olabileceğini düşünmüşümdür, aslında öğrendiklerimi anlatıyordum.

Öğrendiklerimi, ben biliyorum, gibi bir edayla anlatırken, garip bir ses tonum oluyor, o sesi tanıyorum ve yakalıyorum, (uzun zamandır duymuyorum, gelişme), sanki bedenim daha katı kesiliyor, omuzlarımı, sırtımı daha çok kasıyorum, daha kesik nefesler alıyorum, alnım ve kafa derim gergin, ama garip bir gerginlik, gergin mi diye bakmadan anlaşılamayacak türden.

Böyle zamanlarda belimi de kasıyorum, oturduğum yerde, sanki her an düşebilirmişim gibi, diyaframımı da öyle, her an biri karnıma yumruk atabilirmiş gibi.

Tüm meditasyon pratiklerinin bedenden başlamasını düşünmem, türlü duygusal, düşünsel problemin, önce bedene odaklanılarak ele alınması gerektiğini düşünmem buradan.

Geçen gün, (idle game’leri çok severim, çocukluğumdan beri), old school, cyberpunk bir idle game buldum, ve iki gün, bir işmiş gibi, bir gözlem yapmak adına, bir ilhamın peşine düşerek, oyun oynadım, yıllar sonra, en son kendimi vererek bir oyun oynadığım, yirmi yıl öncedir, yirmi koca yıl, zaman ne çabuk geçiyor yazmayacağım, (bu kendi topuğuma sıkmak olur).

Oyun oynamamak, kendini vererek, oyun oynamak uğruna oyun oynamamak bence hayatı kaçırdığımız bir yer. Bir iş gibi, zaman öldürmek için, sıkılmamak uğruna oyun oynamak değil ama, o başka bir motivasyon, o bir boşluk doldurma gibi. Tam tersinden bahsediyorum. Bir çocuk gibi, çocukların oynadıkları oyunlar gibi, kazanmanın ya da kaybetmenin olmadığı, daima ilerlediğin, herhangi bir anda, daima başa dönebildiğin, herhangi bir anda, daima bırakabileceğin, herhangi bir anda, daima başlayabileceğin oyunlar, bu bilinçle oynanan oyunlar ya da.

Oyun oynamanın, hayatın bir replikası olduğunu düşünmek, delüzyonal duyulabilir, (öyle de olabilir), ama çok benzediğini de düşünmeden edemiyorum, (edemeyeceğim).

Oynadığım oyunda, ileriki, distopik bir yılda, evsiz olarak, sokaklarda başlıyorsunuz. Birkaç skill ile başlıyorsunuz. İlk açılmış olarak gelen, ve geliştirmek isteyeceğiniz skill, relaxation. Rahatlama. Oyunun yaratıcısının oyunla ilgili verdiği ilk tüyo, relaxation skill’ini, oyunun en başında, çok önemsemek. Az para kazanmayı, ya da zaman kaybetme hissini bir kenara bırakarak, relaxation skill’ini, deyim yerindeyse, bir oyuncu ağzıyla, kasmak. Çünkü, yeteri kadar relaxation olursa, yeteri kadardan ziyade, ne kadar çok o kadar iyi de diyebilirim, yeni açılacak skill’leri ve işleri, çok daha hızlı yapıyor ve öğreniyorsunuz.

Bu kadarı bile, iyi bir mesaj vermiyor mu?

Biz, hayatta, yeteri kadar rahatladığımızda, kendimizi rahatlattığımızda, hayatın bizi götürdüğü yeri, çok daha net görmez miyiz, görmüyor muyuz? Yapmamız gerekenleri, sahip olmamız gerekenleri, olmamız gerekenlerin önüne koymamayı, rahatlayarak becermez miyiz, becermiyor muyuz?

Lisede bir arkadaşım vardı, ismini vermek istemediğim seyirci, acayip bir tarih bilgisi, ama çok garip bir tarih bilgisi, neredeyse bir zaman yolcusu gibi, sanki okumuyor da, yiyor kitap sayfalarını, ezberlemek değil o, yemek, içmek gibi bir şey.

Lisede, neden olduğuna dair hiçbir fikrimin olmadığı, tarih dersi hocasının çok idealist biri olduğu, ufak tefek olsa da, bir bilgi deryası, garip bir ağız kokusu, ama fevkalade tahammüllü, bilge denebilecek türden, kolayca eleştirileri göğüsleyebilen, hayata kalın çerçeveli ama bir sebepten narin olduğuna ikna olduğum gözlüklerin arkasında sakladığı, biraz uyuşuk, biraz da yorgun gözlerle bakan, anlam veremediğim bir kapsayıcılık ve güven duygusu barındıran bir tarihçi.

Liseler, insanın hayatında herhangi bir dönemden daha büyük önem taşıyor argümanına hep karşı çıktım. Özellikle, ortaokulda, bizim başarımızla övünmek isteyen bir dizi vasıfsız eğitimcinin, bize lisenin ne kadar önemli bir hayat dönemi olduğunu ballandıra ballandıra anlatmalarıyla, ve onlara sorduğumuzda, hangi liseden mezun olduklarını, bize koydukları hedeflerle bir tanesi bile eşleşmiyordu.

Birine, bir tavsiye verirken, deneyiminden yola çıkmamız gerekmez mi? Belli ki gerekmiyor. Bizi, hangi hakla, beden eğitimi öğretmenlerinin yönetici olduğu bir ortaokul, bir at yarışında gibi hissettiriyor, bizim nasıl başarılı olabileceğimize dair, bize telkinde bulunuyor? Kabul edilemez bir şey.

Tüm bu tatavaya rağmen, lisenin, benim hayatımdaki önemini, kelimelere dökemem. Ortaokul beden öğretmeni/yöneticilerinin bana dediklerini yutmak istemeyecek kadar dikkafalı olsam da, kelimelere dökemem. Abartmayı seviyor olabilirim, bunu onlardan biri sayamam. Orada kendimi buldum, ama bulduğum şeyin kendim olduğunu göremeyecek kadar toydum, eh, güzel tarafı da sanırım buydu, ama benim karşıma benim ilgimi çekebilecek şeyleri benim yerime düşünüp koyan bir okul olması, ya da benim buna çok büyük bir anlam yüklemiş olmam, ya da yalnızca annemin gençliğinde Moda’da oturması ve Saint Joseph’in önünden geçerken hep içinin gitmesi, gibi mistik açıklamalar da yapabiliriz (ben bu açıklamalara hep daha çok güvenmişimdir).

Zaten, çok büyük bir anlam yüklediğimiz şeyler, ne kadar saçma olurlarsa olsunlar, bizim için dönüştürücü olmuyorlar mı, biz iyi deneyimden de, kötü deneyimden de geçsek, dönüştürücü olması, iyi değil midir?

Görebiliyor muyuz? (Göz öğretisi, kalp öğretisi, aynı anda, bir koro gibi)

Böylesine idealist, bir tarih hocası, böylesine idealist, tarih yiyen bir öğrenci, ve bu tarih yiyen öğrencinin, inşaat mühendisi olması, neden? Çünkü bazı, başka planlar yapılmış. O çocuk, şimdi bir tarih profesörü olabilirdi. Belki de bir bok beceremezdi. İyi ki inşaat mühendisi olmuş.

Yaşamak, günün sonunda, oyun oynamak değil mi? Oyuna bile bir görev gibi yaklaşırken, yaşamı kolayca göğüslemek ne kadar mümkün olur ki? Görebiliyor muyuz? Burada sevecek ne var?

Subscribe now

Ben uzun süre cool olmaya çalıştım, cool olmak istedim. İçten içe hiç cool olmadığımı, olmayacağımı, daha doğru bir tabirle, olamayacağımı bilerek bunu denedim. Popüler olmak ya da görünmez olmakla ilgili küçük deneyimlerim çok daha iyi çalışmıştı, çünkü açıkçası bu ikisini de istememiştim. Evet, istemediğin şeyin gerçekleşmesi daha kolaydır, gibi sapkın bir geyik sıkacakların, yüzlerindeki yarım ağız, iğrenç sırıtışı (sırıtmayı?) görebiliyorum, şimdiden.

Cool olmak, öncelikle, adı üzerinde, soğuk bir şey. Soğuk. Uzak. Geçirgen. Sakin, ama bu sakinlik, bence kendinden emin bir sakinlik değil, kanın yavaş akması gibi bir sakinlik. Cool’u, aslında hiyerarşi dışı olmasını bekleyeceğimiz tavrı, tarzı, modu, sosyal hiyerarşinin üstlerine koymak, popülerin, popüler olanın tüm komplekslerini kapitalize eden bir sistem için paha biçilemez, elbette.

Çünkü insanlar pop olanı istiyor, ama pop olan, cool’un elinde, onu takip ediyor. Pop olan da, bu farkındalığı taşıyarak, kendi çaplarında (küçük), cool’u takip etmeye, anlamaya, anlamlandırmaya, ve bir giysiymişçesine cool’u giymeye, bir takviyeymişçesine cool’u içmeye, bir yemekmişçesine cool’u yemeye, çalışmak ne kelime, birbirlerini yırtıyorlar.

Pop için, her şey görüntüdür. Pop’ta, derinlik arayamazsınız. Bunu bir yargı olarak değil, bir bağlam yaratmak için söylüyorum, tanımsızdır çünkü. Kıyafet giymeyen bir kabilede, ne giysem, diye düşünmek nasıl tanımsızsa, bu da öyle bir tanımsızlık.

Hoş, cool için de, estetik, görüş, ne kadar yapay değil gibi görünse de, yapay olmak zorundadır. Orijinal olması, otantik olması, yapay olmadığı anlamına gelmez.

Soğuk, karanlık, içe dönük, dışarıya kapalı, dışarıya duvar örülü ama kendine de dönemeyen, içe dönmek isteyen ama yapamayan, kendi gibilerini arayan, bir arayışta da olan, ama kendi dışındaki etkileri de uzaklaştıran, çünkü kapsayıcı değil, seçkinci demek de doğru olmayabilir.

Farkındaysak, böyle ele alınca, cool da bir görüntü.

Nirvana örneğini çok seviyorum. Ben Nirvana’yı, Nirvana dinlemenin artık cool olmadığı, Grunge müziğin öldüğü, her şeyin renklenmeye yüz tuttuğu bir zamanda dinlemeye başladım. Doksanların sonu.

Kurt Cobain, cool olmak için mi Nirvana’yı kurdu, cool olmak için mi müzik yapmak istedi, yırtık pırtık kıyafetler, pis Converse’ler giydi, kırık Fender’ler çaldı? Bir çıkıntı, uyumsuz, istenmeyen, gibi sıfatları sahiplenmek istemeyen ve kendine dünyada yer arayan biri. Bu arayışını da, sanatla, müzikle, içinden taşırmak zorunda hissetmiş.

İlginç bir tesadüfle, benzer şekilde sıfatlanan, benzer şekilde hisseden, benzer arayışların peşindeki kitleleri, çok büyük kitleleri, peşinden sürüklemiş.

Bunu planlayarak yapamazsınız. Bu olur, plan, girerse de, sonradan devreye girer. Plan, momentumu olan bir şeyi, bir kontrolle yürütmek demek.

İşini ciddiye almak, hayata tutunduğu dalını, işini, ama işten de fazlasını, iş doğru bir kelime değil, “the work” hatta “the great work”, ben frankofon olduğum için, bana öğretilen şekli opus magnum olan, halbuki doğru latincesi magnum opus olan (fransızlar...), craft’ını son derece önemsemiş, ki Cobain’in hayatını izlerseniz, hep bir yaratıcı fırtınanın içinde, kendini oraya buraya göstermekle, tanıtmakla harcayacağı enerjiyi, bu yaratıcı fırtınanın içinde, bu yaratıcı fırtınayı değerlendirmekle, bu hayvan gibi yağan yağmura bir boru hattı inşa etmek, bir pipetle şansını denemek, kafasını yukarı çevirip ağzını açmak ve uygun gördüğü yerlere tükürmek, gözümün önüne yavrusunun ağzına tüküren kuşlar geliyor, bir de öyle bir bilgi var, Anadolu’da yeni doğanın ağzına tükürülürmüş, ailenin büyükleri, ya da çevrenin bilgeleri tarafından, modern hayat bunu iğrenç bir sınır ihlali, modern bilimin uçları bunu bir bağışıklık antrenmanı, DNA ya da mikrobiyota alışverişi, mistisizm ise, el vermek, genetik hafızasını aktarmak, ve daha birçok şey, olarak görüyor.

Cobain’in yaptığı, ona uğrayan değil ama onun fark ettiği bu yaratıcı fırtınada, yağmurun altında ağzını açıp, bir sürü varoluş sorgusu çeken gencin ağzına tükürmek. Bakın, çocuk değil, genç.

Kültür öyle oluşur, etkisi olan, zamansız, fiyatlanamayan işler böyle ortaya çıkar. Bir anda, yaşlıların çok sevdiği, çok iyi bir müzisyen çıktığını görmezsiniz, çok iyi bir müzisyense bile, kalıcı ürünler veren bir müzisyen çıktığını görmezsiniz, aynısı çocuklar için de geçerli. Çocukların ya da yaşlıların, bir anda büyük bir heyecanla bağlandıkları şeyler, geçici olmak zorundadır. Çünkü bir yanda, yaşam enerjisini sürdürme, bakımsız, mantarlı tırnaklarla varoluşa tutunma, belki bir varoluşun bitişi kaygısı vardır, diğer yanda, her şeye fazlasıyla yetebilecek, şelale gibi bir enerjinin, bir yokuştan akması, ve yokuşun en doğru yerine bir gider açmayı akıl etmiş birilerinin, bu enerjiden nemalanması vardır. Çocukların peşinden koştuğu sanatçılar, ünlüler, sadece çocuklara yetebilir. Çocuklar büyüyünce de, alay konusu olurlar.

Gençler öyle değil. Genç, birkaç soru sormuş, taşan enerjisini kontrol edemeden, bir yerlere doğrultmuş, eline irili ufaklı cevaplar almış, bu cevaplarla kendini, kimliğini sorgulamış, sorgulamak zorunda kalmış, hesaplaşmış, hesaplaşmak zorunda kalmış, ya da sorgulayacak, hesaplaşacak, zorunda kalacak ve bunu içten içe hissediyor, bunu erteliyor, bunu görmezden geliyor, ama sörf yapmaktan çekineceği, irice bir dalganın ihtişamında, durup izlemek isterken, iman tahtasının sörf tahtasına yapıştığı, kulaçların dalgayı yakalamak için hızlandığı bir yerde, kendini cevaptan kaçamayacağı bir yerde, buluveriyor.

İşte, bu (ön)yargıya ulaşan, geçen, bu (ön)yargıyı yakalayan (bunu planlayarak yapamazsınız, bunu planlayarak yapamayız, bunu dileyebiliriz, arzu edebiliriz, hayal edebiliriz ama bunu planlayamayız, bu bir plandan, en iyi ve en doğru plandan bile, çok daha fazla, büyüktür) düşünce, kavram, eylem, sanat, müzik, resim, kitap, konuşma, ses, görüntü, kıl, tüy, her neyse, işte o durdurulamaz bir şeydir, (bunu planlayamazsınız, bunu planlayamayız).

Şimdilik bu kadar çıktı, ama bu konuda çok doluyum.

Subscribe now

Şunu da çok duyuyorum: Zihnim beni sabote ediyor, zihin sabote eder, zihni eğitmek gerekir. Sonda söyleyeceğimi şimdi söyleyeyim, bence zihin eğitmek diye bir şey yok, fizyolojik arayüzü eğitmek diye bir şey var, bizim “zihin bizi sabote eder” düşüncelerimiz, aslında fizyolojik bir problem, bir dikkat problemi, neye ne kadar dikkat verdiğini ya da vermesi gerektiğini hesaplayamayan bir beynin (fizyolojik araç, arayüz, alıcı) gücünü boşa harcaması, çok daha fazla şey için kullanılabilir tabii ki bu güç. Dikkati nasıl yönlendiriyoruz, irade ile. Bir arzu, bir istek, bir ihtiyaç fakat en nihayetinde bir seçim ile sonuçlanan bir denklem, iradenin çıktısı seçim çünkü, (bu yazdıklarımı edebiyat gibi yazmam, yazdıklarımın edebiyat gibi okunması, bilimsel bir tavır ve bilimsel bir makale olmaması bilinçli, en rahat böyleyim, virgüllerimle mutluyum, kim ne anlar diye düşünmeye başlarsam orada çıktı miktarım ve hevesim git gide azalıyor, o yüzden bu yazıları psişik bir usb stick gibi hayal ederek yazıyorum, içsel gözümle ne kadarı görünüyorsa, ne kadarı “yazılmak” istiyorsa, geleceğe notumdur, evet, mistikler için, bir nevi kanallıktır) bilinç bu minvalde, haritanın aydınlanan kısmı, bilinç dışı, bilinç altı haritanın karanlık kısmı, haritada gezmemiz lazım ki harita aydınlansın, ya da içeri gitmemiz lazım ki aydınlattığımız alan artsın, bilincimiz genişlesin, derinleşsin, öyle ki “aydınlanma” fenomeni aslında haritanın tamamen aydınlandığı bir anı temsil eder, bu deneyim, herhangi birinde, herhangi anlarda gerçekleşir, bunu sürdürmek bir irade işidir, yani bir istek, bir arzu, bir ihtiyaç ama, az önce de dediğim gibi, en nihayetinde, bir seçim işi.

Zihin felsefesi yapıyorum, demek isterdim, bununla övünmek de isterdim, bundan bir cv yapmak da isteyebilirdim, bunun için ders verme fikriyle pek barışık olmayabilirim, belki kendi halimde dersler vermeye ikna olsaydım, fi tarihinde, o zaman ben zihin felsefesiyle uğraşan bir felsefe profesörüyüm demek işine sırtımı dayayabilirdim.

Şimdi, biraz bizden size dönelim, benimle gelin, bu son paragraftaki dikkat, nerede? Geçmişte. Artık olmayan, zaman okunun şimdisinde veya ilerisinde olmayan, gerisinde olan, geçmiş. Odağın burada olması, ne işimize yaradı, tane tane düşünelim. Bu düşünme işinin, nasıl olduğunu da, ya da bir şeyi hatırlamanın nasıl olduğunu da, düşünelim. Her şey hatırlamadır diyen Platon’un da ne demek istediğini düşünelim. Beyin zihin üretir mi, düşünce üretir mi, bilinç üretir mi, sorularına da eğilelim. Çünkü iyi sorular bunlar. Bunları anlamadan, zamanı da, mekanı da, geri kalan hiçbir şeyi de, anlamak, derinleşmek, ya da, haritayı aydınlatmak, pek kolay olmayabilir. Tüm mitolojilerde geriye bakmak, geriye dönmek, arkayı dönmek, bizi oraya bağlayan, orada tutan, orada hapseden şeyler olarak anlatıldıysa, burada mitolojinin masalsılığından daha öte bir şey var, diye de düşünüyorum (eh, masallar anlatıldıkça gerçek olmaz mı?), (olur), (hangi masalları anlattığımıza dikkat ediyor muyuz?), (bir masal olduğumuzun farkında mıyız?), geçmiş zaten “aydınlanmış” veya “deneyimlenmiş” bir harita alanı değil mi, deneyimlediğimiz şeyi, tekrar tekrar deneyimlemenin ne alemi var, öyle değil mi, deneyimlediğimiz şeyin içinden, deneyimlemediğimiz şeyleri gözlemlemek, deneyimlediğimiz ama deneyimlediğimizin hatalı olduğunu düşündüğümüz, örneğin bir şok tepkisi vermişizdir ve bunun sonradan farkına varıyoruzdur, yine de, bu farkındalığın terapötik etkileri yadsınamayabilir, ama daha pratik bir yerden, geçmişe odaklanmak, mitolojiler bile aynısını söylüyorken, odağı geçmişe çevirmek, nasıl bir fayda sağlar bize? belki bazı faydalar sağlar, ama odağın şu anda olmamasını haklı çıkaracak ne olabilir, diye sorduğumuz zaman işler değişir. çok şiir olmaya başladı. Bu arada.

Ben cümlelerimi toparlamayacağım, okuyucu kendini vererek tüm varoluşuyla yazılanı ve yazılanın arkasındakini, bir sünger gibi emecek. Başka yolu yok, değil elbette, ama cümleler düzeldikçe, kolaylaştıkça, güzelleştikçe, arkasındaki enerjiyi okuma deneyiminin küçüldüğünü görüyorum. İnsanın, anlamak için geri dönmeyi, başa dönmeyi de göze alması lazım. Anlamadığını, anlamamış olabileceğini, anlamaya değer bir şeylerin olduğunu ve yine de anlamamış olabileceğini, anlamıyorsam anlaşılacak bir şey de yoktur, zamanımı boşa harcayamam, demeden, kabul etmesi lazım, bir cümleye “bu nasıl cümle ya” derken, “acaba kaçırdığım bir şey mi var” demesi, kendinden şüphe etmesi, sınırlı ben’in sınırlarını eritir, bence (hala) iyi bir antrenman. zor şeyler okumak, iyi bir antrenman. ben zor olsun diye yazmıyorum, görüntü zor olursa, arkası, içi, derini, nasıl diyorsanız, daha kolay, sünger gibi, alınabiliyor. bu var. (bir tüyo, daha da kolay yükleniyor, serbest çağrışım adını koyamadığım kapıları açabiliyor, bazen rüyalar da öyle)

Kanallığın mekanizması, kanallığın, nasıl desem, mekaniği desem daha da iyi sanırım, evet mekaniği, niyetin mekaniği de anlatılabilir çünkü buradan, niyetin arkeolojisi de anlatılabilir, hep daha öncesini düşünmek gerek diyen bir dikkat-kapıcı, dikkat-kapan var gibi hissettiğim oluyor, bu soru iyi ama, bu soruyu sormaktan önce, şunları sormak ve onları cevaplamak, onları açıklamak lazım, bir kavrayışı, dil ile sınırlandırmak lazım, okuyucunun zihin ekranında bir resim çizmek lazım, ama bununla yetmez, enerjisini de, titreşimini de geçirmek lazım, o yüzden bu mistik kabın içine, ilahi ışığı doldurabildiğim kadar, doldurabildiğim kadar ve aktığı kadar, ilahi ışık çünkü, olan her şeyin arkhesidir, ilksel göl, deniz, okyanus, ilksel su. İlksel süs havuzu.

Neden su diye hep merak etmişimdir, her şey ışıktır (elbette), fakat her şey sevgidir de, bu realite için, her şey sudur da denebilir mi? (Abartı)

Peki şöyle düşünsek, zihin, her şeyi kapsayan bir şey. Düşünceler de orada. Tasarılar. Planlar. Tahminler de orada. Bilinmezliklerin bilgisi de. “Bilmiyorum” da orada. Bir örümcek ağı gibi. Tam olmadı. Örnek vererek anlatmak pek de kolay değil. Tekrar deneyelim.

Zihin, her şeyi kapsayan bir şey. Beynimiz zihin üretiyor, düşüncesine yakın değilim. Beynimiz, zihin ile (her şeyi kapsayan şey) dil ötesi bir iletişim kuruyor, bu dil ötesi iletişim, beyin (aslında sinir sistemi desek daha da doğru olabilir) aracılığıyla dekode oluyor (beyin, sinir sistemi, bu minvalde bir dekoder işlevi de görüyor desek, yerindedir, 90’ları yaşamışlar için harika bir analoji), bu dekode olmuş iletişimin çıktısı, görüntüler, cümleler, belki sesler, kokular oluyor (duyumsama da, yani duyular aracılığıyla dışarısıyla iletişim kurmak da, günün sonunda, bir dekode etme süreci içeriyor), elbette ki, geçmişte yaşadıklarımız da olabilir (işte, buna hatıra diyoruz), bir gülün bizde uyandırdığı bir anı gibi.

Bellek de, elbette, (bence), bir hard disk gibi, beyinde “depolanan” bir şey değil, ön bellek fikrine daha yakınım, yani yeteri kadar dikkatimizi verdiğimiz, içinde yoğun duygu barındıran (travmatik anlar gibi), rutin veya alışkanlık edindiğimiz, kısaca, antrene olduğumuz bilgiyi önümüze daha hızlıca çıkaran bir fizyolojik mekanizma, buna yakınım, ama bir bavul var ve tüm deneyim girdimiz bu bavulun içinde, bu bavul da beynimizin küçücük bir bölümünde, fikrine hiç yakın değilim, burada olan şey az önceki açıklamalarla, daha kolay anlaşılabilir diye düşünüyorum.

Zihin (her şeyi kapsıyor) ve biz (odağımız, dikkatimiz kadarını kapsıyoruz, bu da şu demek, dikkatimizi ufuk çizgisine verirsek, genişlediğimizi hissediyoruz, genişliyoruz da, en azından ferahlıyoruz, odağımızı, dikkatimizi, elimizdeki telefonun küçücük ekranına verirsek, küçülüyoruz, gördüklerimizden bağımsız), zihne (bu doğru bir yazım mı?) fizik bedenimizle değiyoruz, dil ötesi bir iletişim kuruyoruz (hatta bu ilk temasın yaşandığı, “zihinsel beden” diye daha süptil bir bedenimiz de var, ama bunu şimdilik bir kenara bırakalım), bizim dekoderimizde, (beynimiz, merkezi sinir sistemimiz), bir filtre oluşuyor (biz yaşadıkça), bu süptil ızgaraların arası kapanıyor, bazen farklı şekiller alıyor, gelen bağımsız, bağsız, bağlantısız veri yığınını, “bir şekilde” (bize uyan, alışkın olduğumuz, kendimizi alıştırdığımız, seçtiğimiz şekillerde) alıyoruz. Daha algı kısmında değiliz. Bu “bir şekilde” aldığımız, ya da değdiğimiz, veri yığını, dil ötesi bir halden, görüntülere, cümlelere, belki seslere, kokulara dönüşüyor, şimdi algı kısmındayız, çünkü dil ötesi verinin algı spektrumuna girebilmesi için, bu ızgaralardan geçmesi gerekiyor. Yoğun duygu yüklü anlarda, şok anlarında, ani gelişmelerde, bu ızgaralar bir anda açılabiliyor ya da bir anda kapanabiliyor, diye de görüyorum. Bir hard disk, 1gb kapasitedeyse, biz 10gb veri yüklemeye çalışırsak, bu olmaz, hard disk yanar, ya da yanmamak için, bağlantıyı koparır, veri aktarımını bir yere kadar alır, bir yerden sonra hata verir, alamadığını duyurur. Ben insanda, “alamama” diye bir geri bildirim olduğunu düşünmüyorum, bir şekilde, alıyoruz, ama filtreli ama filtresiz, aldığımızı algılıyoruz ya da algılayamıyoruz, anlıyoruz ya da anlayamıyoruz, ama alıyoruz. Bu alma durumu, bir anda alma durumu, bir anda almaya kapanma durumu ya da, mesela, stres olarak çıkabiliyor, ya da, bir dengesizlik olarak diyerek toparlayayım.

Burası zaman göreliliğine de bağlanıyor, çünkü çok keyif aldığımız bir ortamda, etrafa oyun gözüyle bakıyoruz, benliğimiz ortama eriyor, almaçlarımız açık, filtrelerimiz düşük, ızgaralarımız geniş, o kalabalıkla, o ortamla, orasıyla bir olma deneyimini yaşayabiliyoruz, zamanın büküldüğü yerler buralar işte.

Bir de tabii, tüm bunlar, aynı anda oluyor, bizim anlamlandırma sürecimiz, zamanı bir nedensellik aracına dönüştürdüğü için, önce veri geldi, sonra dil ötesinden dile dekode oldu, sonra biz anladık veya anlamadık gibi anlatıyoruz tüm bunları.

Kısaca, “zihnim bana ihanet ediyor” değil, bu bir odak problemi, dikkat verme problemi, “dikkatimi toplamayı seçemiyorum, dikkatimi doğru yönlendiremiyorum, bununla ilgili ne yapmam gerekiyor bilmiyorum” daha doğru bir cümle. “Bununla ilgili ne yapmam gerekiyor bilmiyorum” diyenlere de, dikkatim nerede sorusunu sormak mesela, benim işime çok yarıyor. Kendimi bir durumun içinde küçülttüğümü, bir duruma bakış açımın küçük olduğunu, bir çıkmazda olduğumu hissettiğimde, kendimi antrene ettiğim üzere, artık sinir sistemimin de bu dekode etme işlemine alıştığı üzere, dikkatimi nereye çevirirsem daha doğru, derken bulabiliyorum kendimi. (Otomatikleşiyor, sadece antrenman işi)

Bu antrenman devam ettikçe, bahsettiğim “bir şekilde” almalarımız da değişiyor, çünkü, yine, fatura öderken her şeyin bir olduğu fikri ne işimize yarayacaktan, fatura öderken bile her şeyin bir olduğunu hatırlıyorum, demeyi, ve bunun gerçekten ne demek olduğunu, ne işe yaradığını anlamaya, ya da buna dil ötesi de olsa, değmeye başlıyoruz.

Bir de, “bilinçaltımızı yeniden programlama” diye, ne olduğunu anlamlandıramadığımız, yapanların da ne yaptıklarını bilmediğini düşündüğüm şeyler yerine, bu denemeden de yola çıkarak, “alma, değme şeklimizi yeniden programlamak” daha doğru bir işaret olabilir. Çünkü düşünsenize, bilinçaltımı yeniden programladım ve her şey yolunda, bir şeyler ters gidince, bilinçaltım bana ihanet ediyor, olacak yine, iyi programlayamadım, iyi kodlayamadım, falan gibi şeyler, yorumlama şeklimizi değiştirmek daha kolay değil mi, bu antrenmana değmez mi, orada çalışan şey ne olursa olsun?

Tabii, zihin her şeyi kapsar, her şey zihindir, her şey bilinçtir, ve bunlar arasındaki farkları irdelemeye devam etmeyi önemsiyorum. Çünkü, dile geldiği anda, zaten ne ifade ettiğini önemsememiz gerekiyor, dile geliyor çünkü, dile gelemeyen tarafları da var, o yüzden meditasyon yapıyoruz. Dile gelmeyenlerle de iletişim kurabilelim diye, deyim yerindeyse, yeni diller geliştirebilelim diye, kendimize özgü. Neyse.

Hiçbir şeyin bize ihanet ettiği yok. (Öyle görünse bile)

Subscribe now

Farkında olmak, fi tarihindeki bir nedenden ötürü “böyle” olduğumuzu tespit etmek, yeterli zannediyoruz. Bu durum, bizi yeni seçimler yapmaktan alıkoyuyor, yaşamın yeni seçimler yapmak değil de, daha çok farkında olmak, daha çok neden bulmak olduğunu zannettiriyor.

Peki, madem her şeyin farkındayız şunun da farkında mıyız: beyaz arabalar hakkında konuşursak, her yerde beyaz araba görüyoruz. Yaşamın ne kadar berbat olduğu, varoluşumuzun ne kadar işe yaramaz olduğu hakkında konuşursak, ne göreceğiz? Yaşam, bizi onaylamakla meşgul.

Hep daha da iyileşilebilir, her yeni(!) sorunun daha da içine girilebilir, dibi görülebilir. Efkarlanabiliriz, umutsuzluğa kendimizi ikna edebiliriz, her şeyin berbat olduğuna ve berbat olacağına da, öyle ki kendimizi mahvedebiliriz, yaşam bu, biz de böyleyiz, der, noktayı koyabiliriz.

Yaşama bir yapılacaklar listesi, çözülmesi gereken karmaşık bir gizem, peşinden koşulması gereken, kaçan bir tren gibi değil de, bir oyun gibi yaklaşmak hakkında düşünüyorum. Deniyorum. Çiğ de gelse, böyle düşündükçe, öğrenilmiş çaresizliklerimiz de, bir bir eriyor.

Oyun derken, temsil gibi de, tiyatroda, rolüne bürünmüş bir oyuncu gibi, örnek şu: spora giderken, goril imgelemek ki daha çok işimize yarar, koala mı? Zor bir konuşma öncesi, aslan imgelemek mi daha çok işimize yarar, penguen mi?

Benzer şekilde, karar vermemiz gereken anlarda, bilgelik mi çağırıyoruz, fevrilik mi? Uyku öncesi, huzur mu çağırıyoruz, kargaşa mı? Bu rolleri çağırdığımızda, geldiklerini görebiliyor muyuz? madem çok farkındayız, çok biliyoruz, neyi bekliyoruz?

Subscribe now

Ben, söz dinleseymişim, herkesin istediğini yapsaymışım, herkesin bana biçtiği hayatı görseymişim, onaylasaymışım, tamam ya deseymişim, tamam, siz kazandınız, ben savaşmıyorum, onları mı giyeyim, olur giyerim, onları mı yiyeyim, olur yiyeyim, yemeyeyim mi, olur, yemeyeyim, şunlarla mı takılayım, olur, şuralara mı gideyim, olur, gideyim, şöyle hobilerim mi olsun, olur, güzel hobilermiş, şöyle mi konuşayım, olur, elbette, bu kadar kendimi kapatmayayım mı, dış dünyaya, olur, kapatmayayım, bu kadar kendimi açmayayım mı, dış dünyaya, olur, açmayayım, dövme yaptırmayayım, olur, yaptırmayayım, derslerime çalışayım, olur, çalışayım, güzel sözlerle, güzel müziklerle, güzel arkadaşlıklarla, keyfini de sürmeyeyim belki, ama, önüme verildi ya işte, dediniz ya işte, doğrusu bu diye, doğrusunu yapayım, doğrusunu yapıyorum işte, nesini beğenmiyorsunuz, ne diyorsanız onu yapıyorum, yine mi olmadı, yine olmadı, yine beceremedim, yazık bana, acıyın bana, yok, abarttım yine, olur, abartmayayım, haklısınız, ağlayacak bir şey de pek yok, abartıyorum, haklısınız, abartmayı çok seviyorum, haklısınız, tamam, ilaç mı içeyim, olur içeyim, okulumu mu bitireyim, olur, bitireyim, işe mi gireyim, olur, hı, olmaz mı, önce yüksek lisans mı, olur, önce yüksek lisans, biraz para mı kazansam acaba, evet mi, hayır mı, gerek yok mu, emin misiniz ya, peki öyleyse, yüksek lisans mı, son karar mı, kararınızdan dönebilir misiniz, tamam, ben bekliyorum öyleyse, spora o kadar gitmeyeyim mi, tamam, gitmeyeyim, takviyeleri abartmayayım mı, tamam, abartmayayım, ders mi çalışayım, tamam, çalışayım, biraz sosyalleşeyim mi, çok mu içime kapandım, haklısınız, ben sosyalleşiyorum, çok mu abarttım, tamam, içime kapanıyorum, evleneyim mi, emin misiniz, peki öyleyse, evleneyim, peki, kiminle, ben nereden bileyim kiminle, sizce, tamam, haklısınız, bence de güzel, evet, gerçekten, neşeli mi olayım, nasıl yani, mutsuz muyum mu, o ne demek?

Bazı dönemeçleri net hatırlıyorum zannediyordum, bulanıklaşmış, antidepresanı yutmadığım gün, o kızdan durduk yere ayrıldığım gün, kendime kıymaktan vazgeçtiğim gün, okulu bitirmeyeceğime karar verdiğim gün, spora gitmek istemeye istemeye de olsa gitmeyi seçtiğim gün, spora gitmek istediğim ama artık iyi bir vücudum olmadığı için gitmekten utandığım, gitmekten vazgeçtiğim gün, kimsenin beni tanımadığı bir yere gitmek istediğim ama gitmediğim gün, kendimi değersizleştirdiğim gün, bir başkasının beni benden daha iyi bildiğine ikna olduğum gün, bir daha konuşmayacağım dediğim gün, günler, ve yine, ve yine, geri basmalarım, bilmediğim cennet değil, bildiğim cehennemlerim, çok kötü olduğuma emin olmak için, beni herkesin görebileceği bir yerde kötü olmak için, gittiğim yerler, bir sürü garip yer, virgüllerim.

Ne çok değişiyor her şey, ne güzel, ne mutlu. Birkaç kadeh viski, belirli belirsiz bir mide bulantısı, kendi kendimi içine soktuğum bir hüzün, ne garipmiş bunlar, ne kadar uzak geliyor şimdi. Bu yıkık trip, kime ne fayda sağlamış ki?

O dönemlerimi seviyorum ama özlemiyorum. O dönemlerim derken, tutunmayı bıraktığım bir geçmişin yeniden canlanmasını hiç istemeden, sadece bir noktaya parmak basmak için virgül ardına virgül.

O dönemlerim beni ben yaptı gibi bir cüretkarlık da taslamak istemiyorum. En nihayetinde, beni, ben yaptım, ben buldum, ben hatırladım.

Bazen hatırlıyoruz, nal gibi, bağıran bir poster gibi, belki biraz da yırtık, köşelerinden pislenmiş, yapışkanı soyulmuş, ama kendini iyice gösteren bir poster, bu yüzden kendini gösterebiliyor, kendine baktırıyor, yırtılmış ve pis şeyler kendine baktırır çünkü, bilinenin aksine, o yüzden görülmemiş tüm çocuklar, boktan şarkılar dinler ve yırtık pırtık giyinirler.

Çocukluğunda görülmüş bir çocuk, ünlü olmakla uğraşır mıydı, intikam almaktan, duygularını kontrol edemediği için kararlar verip pişman olmaktan, çünkü duygularını kontrol edemiyor, duygularını kontrol edemediği için pişman oluyor, pişman olunca da, eh, duygularını kontrol edemiyor, işte, utanç, utanç, utanç, değer verdiği şeyler hep değişiyor işte, bildiği hayatı yaşıyor, görüldüğü için, önemsemiyor bile, önemsemiyor, deniyor, yanılıyor, önemsemiyor, çalışıyor, çalışmıyor, önemsemiyor, seviliyor, sevilmiyor, önemsemiyor, itiliyor kakılıyor, övülüyor, yere göğe sığdırılamıyor, önemsemiyor, çünkü görülmüş, bunlara ne önem veriyor, ne de, bunları arıyor, bunların peşinden, zamanını, çar, zamanını, çur.

Görülmüş.

İnatla hareket etmiyor, önüne bir engel konduysa, engeli aşmakla, engele kafa atmakla, engelin önünde kendini parçalamakla, uğraşmıyor, engel kalksa da, kalkmasa da, umurunda değil, bir engel olsun, derdi, çünkü, malum, bildiği cehennem, ancak öyle görülüyor.

İçimde, diyeceğim ama, içimde de değil artık, belki eskiden içimde (?) olan bir şey, bu sefer de nesneleşti, psişemde, zihnimde, ruhumda, ne boksa, içimde, ama eskiden, şöyle bir şey vardı, bu ara onu hatırlıyorum, kendi tavırlarımda yakalıyorum, böyle yapmak istiyorum ama yapmıyorum (büyümek böyle bir şey sanırım)

Bir şey istiyorum, istiyorum, istiyorum, olmuyor, ağla, zırla, iste, iste, iste, olmuyor, olmayacak, olmayacağı için, ağla, ağla, ağla, (istemeyi unuttum), oldu, başımın etini yedin madem, al, oldu işte, şimdi de ben istemiyorum.

Özür mü diledim, evet özür diledim mesela, özür diliyorum, üzgünüm, pişmanım, utanıyorum, ve, özür diliyorum, görülmüyorum, ben yokum, özür dilenecek de ne yapmışsam, bir şımarıklıktır, bir telefona dönmemektir, belki sert, haksız bir cümledir, tüm kalbimle özür diliyorum, (duygularımı kontrol edememeye ramak kala), diyorum ki, hatamı anladım, özür diliyorum.

Görülmüyorum.

Yüzüme bile bakılmıyor. Duvar ve ben sanki.

Acısanıza bana ya. Yok. Acımıyorlar, abartıyorum çünkü, olur, abartmayayım.

Diyorum ki kendi kendime, madem öyle, ben bu işi beceremiyorum galiba, bana ne denirse, ben de onu yapayım.

Hem bana ne denirse onu yapmam, hem de bundan keyif almam, mutlu olmam, gülücükler saçmam bekleniyor. Beceremiyorum. Tuvalette otururken dizlerime yumruk attığımı hatırlıyorum. Bunu çok fazla hatırlıyormuşum.

Tuvalette otururken dizlere yumruk atmak şu demek, bağırırsam, tepki çekerim, ağladığım duyulursa, tepki çekerim, odamda olursam, kapımı kapatamam, çünkü gergin ortalık, tepki çekerim, tuvalette otururken dizlere yumruk atmak, en garantisi. Kesinlikle tavsiye etmem.

Şimdi, yenilmiş hissettiğim anlarda, bunu demek işime geliyordu, bir escapism olarak, kendimi yerin dibine sokmayı alışkanlık haline getirmiş, abartma demelere, daha da çıldırmış, fakat söz dinleme uğruna, tuvalete kendimi kilitleyip dizlerimi yumruklayan bir çocuk, bir ergen, bir genç olarak, bu döngüyü fazlasıyla sürdürmüşüm.

Sorumluluk alıp, ok, yapacak bir şey yok, durum bu, diyip, harekete geçmek, hareket etmeye devam etmek, çok zor geliyordu, çünkü attığım adımların hiçbirinden emin değildim, madem bu kadar beğenmiyorsunuz, siz verin bana atmam gereken adımları, da diyemeyecek noktalara, çok sonraları geldim, kesinlikle umursamadığım fikirleri dinlerken, kendimi, zihnimde, bir tuvalete kapattım, ve dizlerimi yumrukladım, gülümsedim ve haklı olabilirsiniz dedim, abartıyorum, olur, abartmayayım.

Sorumluluk almak işini önemsiyorum, ben anlatmayı seviyorum, belki de anlatmamam gerek diyorum, bazen, anlatmayayım abi, hayatımdaki gelişmeleri paylaşmayayım, bu sefer, hiç konuşmuyorum oluyor, hiç konuşmuyormuşum, hiç mutlu değilmişim, biri mutlu değil diye ona kızılır mı ya, kızılıyor işte, mutlu değilim diye, bana kızılıyor, küsülüyor, ben zaten mutsuzum, bıraksanıza yakamı, yok, sen madem mutsuzsun, ben seni yok saymaya, seni görmemeye yeni bir mertebe ekleyeyim.

Sonra, gençliğimde, bu bireysel sorunların sorumluluğunu tamamen reddetmekte bir çıkar yol bulan, her şeyin aslında toplumsal olduğuna ikna olmuş birileriyle, bir süre beraberdim. Her şey toplumsal. Her şey yanlış. Herkes ahmak. Harika duyuluyordu. Tam bana göre bir yer. Kendimden kaçmak, her şeyi boklamak, tam ben işte, kendimi tuvalete kapatıp dizlerimi yumruklamama gerek yok, toplumsal çünkü. Ama bireysel üzüntülere de yer yok burada, bireysel sevinçlere de, her şey toplumsal çünkü. Ben kaçıyorum, kendinize iyi bakın.

Kendim için yapmayı unuttuğum şeyleri, kendim için yapmayı hatırlayarak yapmak. Bunun üzerindeyim birkaç yıldır. Gençliğimi seviyorum. Hüzün, utanç, pişmanlık, acı dolu gibi gözükse de, gençliğimi seviyorum. Çocukluğumu da.

Seçimlerimi de.

Geçmişe dönüp durmak, bir savunma mekanizması, bir kaçış stratejisi. Oradan dönüş de, çıkış da yok. Şimdiye, ve belki de, biraz ileriye bakarak. Geri geri yüzsen de ileri gidiyorsun, eninde sonunda, öyledir herhalde.

Ben bozuk muymuşum acaba, acılarımı göstererek, başkalarından vicdan bekleyerek, abartarak (tamam, abartmayayım), ne günlermiş ya.

Mesela, kendim için yazdığımı unuttukça, bir kitap, ticari bir nesneye dönüştükçe, her zaman, önce, kendimi anneme kanıtlamaya çalışırken buluyorum, ya da babama, bunu da bilmiyorum. Bak, ben yaptım, diyebilmek için, görülürüm belki diye, niye görülmediğime bu kadar takıksam. Takılı kalmışım, görülmemekle bozmuşum, abartıyorum ya (olur, abartmam). Bir kitap, ticari bir nesneye, oradan bir sayıya, nümerik bir değere, ciroya, alacağa, vereceğe dönüştükçe de, sinir oluyorum. Lanet etmek, her şeyi yerle bir etmek istiyorum. Lanet edersem de, ortalığın birbirine gireceğini çok iyi bildiğimden, dilimi tutuyorum. Kendimi olağan dışı bir güçle tutuyorum. Burada sevecek ne var, diye sormaya devam edebilmek için. Denediğim ve sevmediğim şeyler oluyor. Denediğim ama sevmediğim şeyi yapmaya devam etmemek için (sırf getirisi iyi diye, sırf geleceği iyi diye, sırf kendimi zorlamam gerektiği, sırf çabalamam gerektiği, kendimi sıkmam gerektiği, ve en kötüsü, bunların hepsini ben, kendi kendime düşünüyorum) kendimi yırtmak istemiyorum çünkü, kendimi yırtınca merhamet görmek, kendimi yırtmayınca da, tembel olmaktan sıkıldım.

Bazen, yaptıklarıma bakıyorum ve hiçbir şey yapmak istemiyorum. Hiçbir şey. Bu beyaz ekran dolsun, kitaplarımı okuyayım, içimden geçenleri paylaşayım, yazayım ve anlatayım, güzel yürüyüşlere gideyim, eşimle hayal kurayım, ona daha çok sarılayım, gökyüzünü izleyeyim, spora gideyim, kendime iyi bakayım, bu kadar naif ve sarsılmazken, bir kurt düşüyor içime, kitaplar ne kadar satıldı, ürünler ne kadar satıldı, yeni şirket, yeni görüntü, yeni plan, oha, çok iyi bir fikrim var aslında, kiminle yapsak, bilmiyorum ya, olur mu dersin, olur olur, bak, mükemmel bir şey, başla, bekle, başla başla, bekle, boşver, hayır başla!

Beni bıraksanız, hiçbirini yapmazdım. Kendi kararım, kendi yolum, dedim de, hepsini, kendimi ispat etmek için yaptım. Kendi kararım, kendi yolum, sayılır mı? Ben hep cevap vermek, hep benzemek istemişken, sayılır mı? Şimdi de, (şimdi bile, bence) başladığım yerdeyim. Başka bir ekran, başka bir koku, ama, işte, tıpatıp aynı yer. Tıpatıp. Elde var sıfır demek istiyorum, öyle olmadığını biliyorum ama elde var sıfır gibi hissediyorum. Kazandığım halde, yenik hissediyorum. Şükrettiğim halde, lanet etmekten kendimi güç bir farkındalıkla geri tutuyorum.

Bence ben başaramadım, anne, baba. Bir süredir başaramıyorum. Başardığımı hissedemiyorum. Tesellilerle kendimi avutamıyorum. Bir cevabım yok, bir sorum da olmayabilir. Ben başaramadım. Bunu kabullenin. (Ben çoktan kabullendim.) Geçmişi değiştiremem. Keşke diyemem. Ama bir bildiğim varsa da, (işte bu, benim kazanımımdır) beni çeken şeylere yüz çeviremem, benden taşanları boşa harcayamam. Buradaki beklenti, ne olduğu belirsiz bir beklentiyse bile. (Eminim kimsenin haberi yoktur, ben yine kendi kendime, abartıyorumdur.)

Ben hayatım boyunca, hiç beklenmedik bir haberi, hiç beklenmedik bir anda, büyük bir heyecan yaratmak için, vermeyi bekledim, bu beklenti, hiç gerçekleşmedi. Hep ertelendi, yan yattı, çamura battı, birileri ekti, birileri saldı, ben ektim, ben saldım, olmadı. Olduğu zamanlarda da, bu kutlanacak, kutlanmaya değecek bir şey değilmiş gibi hissettirdi. Sanki başka şeyler yapmalıydım.

Tüm kazanımlarım, hiçbir şeymiş, benden beklenen kazanımlar, her şeymiş, ve farkındaysak, o kazanımlar, benden beklenmese bile, beni küçültüyor, muş.

Siz söyleseydiniz, de yapsaydım, harfiyen uysaydım, kendi yolumun sorumluluğunu aldım ve başarısız oldum demek yerine, size uydum ve başarısız oldum deseydim keşke. Başarı da, ne demekse.

Ben mutluyum, sağlıklıyım, “keşke şöyle bir şey olsa, ne güzel olurdu” dediğim şeylerin peşindeyim, o kitabı, o ürünü, o teknolojiyi, o fikri, onu aradım, arıyorum, buluyorum da, annem, babam, başarı denklemi girince de, sıçıyorum işte. Belki, kimsenin bana başarısız diyemeceği yeri, yazmayı, bu yüzden seçtim, hoş, orada da, her baskı gözümde büyüyor, bu iyi satmadı, demek ki bilmem ne. Midem bulanıyor. Midem bulanıyor.

Tabii, buradaki anne ve baba, farkında olarak veya olmadan, bir an için bile olsa, anne ve baba yerine koyduğum, herkes için. Çünkü öyledir, bir arkadaşımıza kendimizi ispatlamaya çalışırız. Bir partnere keza. Arkadaşımızın arkadaşlarına. Dünyaya. Dünyadan, uzaya. Paralel realitelere. Evet ya, uzun zamandır, neydi, ah ya, benim küçük karanlık çağım.

Kimseden bir yorum beklemeden, göğsümüzü gere gere, başarılıyım dedikçe, kimin ne dediğinin, ne önemi var, görebiliyor muyuz?

Kendim için yapıyorsam, kendimiz için yapıyorsak, burada da sevecek çok şey vardır elbette!

Subscribe now

Ben “her şey senin iyiliğin için” cümlesiyle herhangi birine iyi gelen bir şey olduğunu pek hatırlamıyorum.

İlkokulda bir öğretmenimiz vardı, ben derste uyuyorum diye bana herkesin içinde bağırırdı, beni aşağılardı, ben, o ana tepki versem de, bir sebepten bu görülme hali hoşuma bile giderdi, oğlu bizden bir ya da iki yaş büyük bir kadın, küçücük bir boyu ve büyük havaları vardı, dev gibi bir ego, dünyadaki her şeyi biliyormuş da, sanki, biz ondan ders aldığımız için, dünyanın en şanslı insanlarıymışız da, sanki okulun parasını ödemiyormuşuz, o da okuldan maaş almıyormuş gibi, sanki bir süper starın konserindeyiz, ona para veriyoruz sanki, onu görmeye gelmişiz hepimiz, çikolatalı sütlerimizi, soğuk havada sümüklü sümüklü top peşinde koşturmamızı, beyin yıkayan, istihbarat onaylı, çizgi filmlerimizi bırakmışız da, bu küçücük kadının küçücük ve ezik oğlunun ne kadar çalışkan olduğunu dinlemeye, bu küçücük kadının küçücük ve ezik oğlunun ne kadar çalışkan olduğundan ötürü elde ettiği başarıları dinlemeye, bu dev egoyu, öyle ki, küçük ve zavallı, uykusuz kalmış bir ilkokul öğrencisine, avazı çıkana kadar bağırabilecek bir kendini bilmezliği de yanında taşıyıp bunu kendine hak görebiliyor, küçücük çocuklardan ne istiyorsunuz ya, sizin alçaklıklarınızla büyümek zorunda mı bu öğrenciler, sizin adam kayırmalarınızla, sizin dar dünyalarınızla mı büyümek zorunda bu öğrenciler, herkes de diyor ki, ne yapsaydık, elimizden gelen buydu, elimizden gelen buydu, okula soruyoruz, elimizden gelen buydu, ailelere dönüyoruz, elimizden gelen buydu, sadece çocuklar ve gençler gümbürtüye gidiyor bu dünyada sanırım, herkes, büyüyünce, çocuklardan ve gençlerden intikam alıyor, sanki, biz çektik, sıra sizde, hayat zor, hayat böyle bir yer değil, çalışmadan olmaz, senin aşağılık tavrını, daracık dünyanı, küçücük, toz tanesi bilgini, ilgim çekmiyor diye, esniyorum diye, ben mi suçluyum, evet, belli ki, bu kadar zaman sonra bile, bunu taktığım için, ben suçluyum. Zannetmiyorum.

En azından, böyle hissederek büyüdüm, büyüdük, hepimiz, zart jenerasyonu, zurt jenerasyonu, fark etmez, okulun, bu dünyada, herhangi bir kişiye kattıkları, ondan aldıklarını, ondan götürdüklerini geçer mi, fark etmez, asla sıfırdan büyük olmaz, okuldaki çevre iyidir, eğitim kötüdür, eğitim iyidir, çevre şeytandır, yemekler iyidir, hocalar zebanidir, şartlar iyidir, hava kötüdür, muhakkak bir şeyler kötüdür. Formel eğitimle ilgili, akademiyle ilgili, hiçbir şey iyi olamaz.

Yazık değil mi bu çocuklara, elli küsur yaşında biri, diyelim, küçücük çocuklara ne öğretebilir, onların dilinden, ne kadar anlayabilir. Çoluğu çocuğu bıraksanız, okumayı da, yazmayı da, çarpım tablosunu da, başka dilleri de, kendi kendine öğrenir zaten, bu nasıl bir çiledir.

Çok potansiyelli, çok akıllı, ama hiç çalışmıyor. Evet, çalışmayacağım, çalışmamaya da devam edeceğim, ve buna rağmen, tüm bu akılsızlıklara rağmen, ben yaşamın keyfini süreceğim, sağlıklı olacağım, uykumu alacağım, bana iyi gelmeyen şeylere, bana iyi gelecek şeylermiş gibi davranmayı bırakıp, şu an kendimi mahvedeyim, sonra, zaten, günlük güneşlik, safsatasından özgür bir yaşam süreceğim.

Sonrası güzel, diye yaşamış kim varsa, kuyuda, dibinde, yardım bekliyor. Farkında mısınız?

Ben şunu söyleyebilmek isterdim, aileme, hocalarıma, hatta belki, arkadaşlarıma, ilişkilerime, büyük bir rahatlıkla, kaşım bile, milim oynamadan, sizin beklentiniz bunlar olabilir, ben bu beklentilerinizi görüyorum, fakat kabul etmiyorum, bana uygun bulmuyorum, ileride bana uygun olacak şeyleri bana şu an önerme ileri görüşlülüğüne sahipseniz de, sizi tebrik ediyorum, gönülden tebrik ediyorum, ama ben bunu yemiyorum, ben sizin projeniz değilim, ben sizin hevesleriniz değilim, ben sizin hüsranınız değilim, ben sizin oyuncağınız değilim, ben sizin oyuncağınız değilim, ben, sizin, oyuncağınız, değilim, ben ne yapmak istiyorsam, onu yapacağım, nelere odaklanmak istiyorsam, onlara odaklanacağım, nelerle ilgilenmek istiyorsam, onlarla ilgileneceğim, deneyeceğim, fırsatım yoksa, fırsat yaratacağım, üzüleceksem, üzüleceğim, darılacaksam, darılacağım, içerleyeceksem, içerleyeceğim, ve tüm bunları yaşadıktan sonra, tüm bunları yaşamış olmanın deneyimiyle, neyin mantıklı, neyin mantıksız olduğuna, neyin benim için olduğuna, neyin benim için olmadığına, neyin benim iyiliğim için olduğuna, neyin benim iyiliğim için olmadığına, ben, karar vereceğim, buna hakkım olmadığını, hiçbir zaman düşünmeyeceğim, buna layık olmadığımı, hiçbir zaman düşünmeyeceğim, bu benim hayatımsa, söz hakkı da benimdir, ben sırf birileri beni görsün diye, sırf birilerinin gözünde değerli olayım diye, kendi isteklerimden vazgeçip, kendi merakımdan vazgeçip, kendi aklımdan vazgeçip, kendi görüşlerimden vazgeçip, kendi deneyimimden vazgeçip, sırf beni görün diye, sırf ben değerli görüneyim diye, kendime değil, size, bu saçmalığa ortak olmayacağım, benim söyleyeceklerimi dinlemeyecekseniz, benim neye ilgim olduğunu merak etmiyorsanız, benim aklımdakileri tahmin edemiyorsanız, niye konuşuyoruz biz, ben susayım, siz bana ne söylemem gerekiyorsa, yazın bir kağıda, verin elime, ben onları söyleyeyim, benim mutsuz olmam mı sizi mutlu edecek, benim mutsuz olmam, sırf ileride bir şeyler iyi olacak diye, sırf siz daracık görüşünüzle, minnacık aklınızla, ileride bir şeylerin iyi olacağını düşündünüz, buna tutundunuz, buna inandınız diye, sırf sizin gönlünüz olsun diye, ben aklımdakilerden vazgeçeceğim, öyle mi, ben şu an mutsuz olabilirim, bunda hiçbir problem yok, çünkü sizin görüşlerinize göre (hiç önemsemediğim görüşler) ileride bir şeyler iyi olacak, dolayısıyla, şu an mutsuz olmamın hiçbir önemi yok, ve siz bu durumdan razısınız, öyle mi?

Manyak mısınız lan siz? Delirdiniz mi?

Burada sevecek bir şey var mı bilemiyorum, eminim vardır, şu an göremiyorum.

Şu olabilir, “aynısını yaşayan milyonlarca kişinin söyleyemediklerini söylüyorum” ya da biraz daha “aynısını yaşayan milyonlarca kişinin adını koyamadıklarını, dilin içine sıkıştırıyorum” beraber iyileşiyoruz işte, daha ne? İnsanlar da bir oh çekiyordur belki, ben yazayım da, gerisi önemli değil.

Bir de, şunu söylemeden gitmek istemiyorum, biz potansiyelliyiz, bu insanların söylediklerine göre, harika, peki şu aklımızdan hiç geçiyor mu, bu insanlar kim ki, bizim potansiyelli olup olmadığımızı bize bildirme cüretini kendilerinde buluyorlar? Bizim potansiyelimizi gördüklerine göre, onlar da “potansiyel gören” olarak mı görülmek istiyorlar? Bize “keşke biraz çalışsan, yetenek bir yere kadar, çalışmak her engeli kaldırır” diyen yeteneksizlerin, kendi içlerini rahatlatmak isteyen, ibreyi kendilerine çevirmek isteyen, görülmek için ellerinden ne gelirse verecek olanların, yine, devran döndüğü için, görülmediğini hisseden, görülmediğini hissettiği için görünmez olmayı bile kabul eden, sinir sistemi yanmış, ne yapacağını şaşırmış, her duyguyu içine atmış, milyonlarca çocuğun, milyonlarca gencin, ne kadar potansiyelli olduğunu, siz mi bileceksiniz, ve, bunu bir statüye bağlayacaksınız, bundan para kazanacaksınız, bundan hayat kuracaksınız öyle mi?

Yok, daha bitirmedim. Burada sevecek şeyler de vardır elbet, daha görülecek hesabımız var. Sonra severim.

Hep şu var, hiçbir şey için geç değil, evet hiçbir şey için geç değil, ama ben yirmi yıl önce, üzerimde hiçbir beklenti olmadan, hiçbir beklentinin altında ezilmeden, ben senden ne bekledim ki, diyerek, üzerime yeni bir beklentini attığını fark bile etmeyen insanlara, iyi ki vardınız, iyi ki bu çileyi çektim, nasıl diyebilirim ki, bununla nasıl barışabilirim, diye soranlarınız varsa, işte, böyle, geç kalmış hissederek de olsa, geç kaldığımızdan emin olarak bile olsa, yine de, tüm bu “iyiliklere” ve (zaten) geri kalan tüm kötülüklere rağmen, kelime bu, rağmen, iyiliğimizi isteyen idealist eğitimcilere rağmen, savaşlara, katliamlara rağmen, sıkıntılara, problemlere, türlü deneyime rağmen, insan, içinden geçen bir şeyi yapma cüretini gösterdiğinde, orada tüm zamanlara yetecek bir ışık vardır. Tüm zamanlara, tüm olasılıklara, her şeyi yerinden oynatacak bir ışık. Umut, ümit, neşe, coşku, ne boksa. O ışık işte, hiçbir şey için geç değil cümlesine, siktir çekmek yerine, evet, gerçekten hiçbir şey için geç değilmiş, dedirten, Gabor Mate gibi, yetmiş yaşındayım, geçen gün bir kasiyere inanılmaz sinirlendim, çünkü küçükken görülmemiş bir çocuktum, gibi enteresan bahanelerin arkasına da sığınmamayı keşfedip de, işte, bu kelimeleri yazmak, bu adımı atmak, bunu kendim için yaptım, diyebilmek, bu zamana kadar, içime attığım, sustuğum, kafamı çevirdiğim, uyum sağlamak zorunluluğu hissettiğim, koşmak isterken, beni geri çeken, ne varsa, hiçbirini önemsemeden, bakın, önemsemeden, çünkü onlara karşı bir şey yaparsak, orada ışık yok, onları yerersek, orada ışık yok, onları şeytanlaştırırsak, orada ışık yok, orada, orada olan tek şey, kendimizden vermek, küçülmek, “sen benden güçlüsün” demek, ve tüm hayat boyunca, bu pişmanlığı, bu güçsüzlüğü, bu yarımlığı taşımak, ama bakın, bakın, bir kişi bile okusa, diyerek bunları yazmak bile, bir görülme açlığı, kendimiz için yapacağız, yaşadıklarımıza rağmen yapacağız, yaşadıklarımızla beraber yapacağız, içimizden taşan neyse, onu, kaç yaşındaysak, neredeyse, imkanlar her neyse, içimizden geçenler her neyse, korkularımızla, kaygılarımızla, kırgınlıklarımızla, öfkemizle, neşemizle, sevincimizle, coşkumuzla, umudumuzla, ümidimizle (ikisi farklı şeyler), büyük bir gayretle, kendimizi parçalayarak değil, dişimizi sıkarak, çabalayarak değil, ama büyük bir gayretle (çaba ve gayret farklı şeyler), görebiliyor muyuz, bunun ne büyük bir ışık olduğunu, görebiliyor muyuz, bunu, yapmamız gereken şey, her neyse, kendimiz için, kendi geçmişimiz için, kendi geleceğimiz için, kendimiz için, şu an için, şu anın kokusunu alarak, şu anın doğrultusunu sezerek, şu anın uzamda kapladığı alanı duyumsayarak, ne yapmamız gerekiyorsa, yaptığımızda, bu ışık, dünyalara, galaksilere, tüm yaratıma bedel, işte bu, mistik deneyimin, deneyimlendiği yer.

Farkında mıyız, tüm bu saçmalıkların, iyi ya da kötü, saçmalıkların, en nihayetinde, biz kendimizden taşan ne, bulalım, ve kendimizden taşan ne, yapalım, diye?

İşte, bu sevilir, küçücük, ne idiği belirsiz, ilkokul öğretmenimi de, ezik oğlunu da, seviyorum. Çünkü, sebebinizi görüyorum. Sebep hep sonradan ortaya çıkıyor, ve, farkındaysak, hep çoğul. Bir, sebep bulmak, bir, sebep aramak, zor. Zor deneyim. Ama işte, (ama kendinden öncesini siler derler), tekrar edeyim, burada sevecek, ne çok şey varmış.

Babam, evlendiğimin günün sonrasındaki akşam yemeğinde, kendisine yönelen, müthiş bir evlat yetiştirmişsiniz, cümlesine, şöyle bir cevap verdi, Arda, hep kendini yetiştirdi, biz hiç karışmadık, o kendi gördü, kendi denedi, kendi çıkarımlarda bulundu, evet, işte bu, ben hiç böyle düşünmemiştim, ben hep bu farkındalıkları başkalarına atfetmeyi uygun bulmuştum, çünkü görülmeyi bekliyordum, insan, içinden taşan şeyi, kendisine verdiği bir söz gibi görür, ve yine, sadece veya önce, kendisi için yaptığında, elbette, Arda, hep kendini yetiştirdi, işte bu an için. Bu ışığın tarifi yok. Bu ışık, benzersiz olduğu kadar, herkesdekinden. Herkesin ışığı, her yerin aydınlanması için, ne kadar gerekli, görebiliyor muyuz? Bu sevilmez mi?

Subscribe now

Evet, sürece övgü.

Süreç öveceğim de hiç aklıma gelmezdi, sanırım aklıma gelmeyeceği için de doğru bir şey, süreç övmek, sanırım yani.

Süreç neden önemini yitirdi? Ne oldu da, başarılı olmak ile başarısız olmak arasında bir uçurum icat olageldi (böyle diyebilir miyim?), ne oldu da, başlamak, hemen ardında, nasıl olsa başkaları yapmış, ları, nasıl olsa başkaları benden daha iyi yapmıştır, ları, nasıl olsa başkaları yapmış, benden daha iyi yapmış, dolayısıyla buna ihtiyaç yok, ları, bir şeyde ilk değilsek, ne önemi var ki, leri.

Çünkü düşünsenize, bir şeyde ilk değilsek, ne önemi var ki, diyen biri, elbette sizin de böyle biriniz olmuştur, ya da, böyle diyebiliyorsak, olagelmiştir, (bunu başka dillere çevireceklere şimdiden kolaylık diliyorum, sizi görüyorum, sıkıntınızı duyuyorum, küfürlerinizi de, olsun)

Süreç neden önemini yitirdi? Birinci olmazsak önemi yok. İlk olmazsak önemi yok. En iyi olmazsak önemi yok. Böyle mi gerçekten?

Bizim içimizden taşan, adeta fışkıran, hayat enerjisi, öyle ki, yaparak artıyor, mesela yürümek insana enerji verir mi, saçma, yürümek enerji sarf ettirir, ama, işte, yürümek, içimizden taştığında, bugün amansız bir itkiyle, yürümek istiyorum, uzun uzun yürümek istiyorum, dediğimizde, yağmur çamur bile dinlemeden, güneş rüzgar dinlemeden, yürümek istiyorum dediğimizde, yürüdükten sonra eve döndüğümüzde ne kadar yorgun olacağımızı mı düşünüyoruz, yürümeye çıkana kadar üzerimizi yeterince havaya uydurduk diye mi düşünüyoruz, uzun yürümeye uygun ayakkabımız var mı diye mi düşünüyoruz, yürürken karşılaşmak istemeyebileceğimiz insanları mı düşünüyoruz, yürürken maruz kalmak istemeyebileceğimiz görüntüleri mi düşünüyoruz, gerebiliyor muyuz (gez eğretisi), ama görmek olduğunu anlayabiliyoruz, öğretiyi de, neyse, yürümeyi ve sadece yürümeyi düşünüyoruz, öyle değil mi, çünkü yürümek istiyoruz, içimizden fışkırır vaziyette, fış, içimizden yürümek fış, içimizden taşar vaziyette, içimizden taş, ayakkabım delik diye düşünüyor muyuz, paltom yok diye düşünüyor muyuz, kaç adım attığımı saymam gerekiyor gibi zorundalıklara kendimizi sıkıştırıyor muyuz, o kadar yolu kim yürüyecek, yürüdükten sonra bacakları kim esnetecek, kim duş alacak, kim kurulanacak, temiz kıyafetler giyecek ve yatağa girecek, kim dinlenecek şimdi o kadar yürümenin üzerine, diyor muyuz, yürürken kafamızda, çözmek istemediğimiz, bakmak istemediğimiz, görmek de istemez olagelebileceğimiz (çevirmenlere çok saygı duyuyorum, gerçekten, gerçekten demeseydim daha da estetik duracaktı, ben, elimden çıkan şeyin, herhangi bir şeyin, görüntüsüne de önem veriyorum, bu görüntü uzun bir süre, dışarıdan nasıl görünür, gibiydi, uzun bir süredir de, benim elimden çıkmış gibi görünüyor mu, dedirtiyor, bu bir özgünlük yüzleşmesi, olabildiğimce özgün olabildim mi, çünkü, nasıl biliyor musunuz, olaylar örümcek ağları diyelim ki, ben bu örümcek ağlarının içinden geçiyorum, bir kısmını beraberimde getiriyorum, bir kısmını bırakıyorum, bir kısmı saçımda kalıyor, ensemde, dizlerimde belki, ağzımı, yüzümü, gözlerimi ise açma gereği duyuyorum, ve sonra, diyorum ki, bakın deneyim buydu, benim getirdiklerim bunlar, çıkarımlarım bunlar, bende yarattıkları bunlar, bendeki soruları bu sorular, çevirmenlik gibi yani, çünkü, düşünsenize, bir kelimeyi, binlerce şekilde, binlerce bağlamda, ele alamaz mısınız?), öyle değil, yürürsünüz, yürüdükçe enerjiniz artar, yürüdükçe yürüyesiniz gelir, bu ne gibidir, bazen, çok sevdiğiniz bir şey yerken, içerken, okurken, izlerken, yedikçe yiyesiniz, içtikçe içesiniz, okudukça okuyasınız, izledikçe izleyesiniz, anlatabildim, mi, gerisini düşünüyorsak, bir, bu bir alışkanlıktır, iki, yürümek, o anda, içimizden taşmamıştır, bir görevdir, zamanında konmuş, on dakika önce de olabilir, bir hedeftir, bir iştir, iştir gerçekten, yürümek diye bir iş olur mu, işte, içimizden taşmıyorsa olabilir, kendim için iyi bir şey yapayım keyfi başka, kendim için iyi bir şey yapmak zorundayım, başka, çünkü ikincisi, bir hedef yaratır, onu zamanın ilerisine fırlatır, geçmişe tutulan bizler, geçmişte rahat hisseden bizler, çünkü geçmiş, her şeyden önce geçmiştir, dolayısıyla, bildiğimizdir, bilinendir, bilindiktir, yeni bir şey denemekten korkarız, yeni bir şey denemektense, eskiye tutunuruz, eskiyi tutarız, eskinin bozulması, bize, yıkılan kuleler gibi görünür, kumdan kaleler olmalarına rağmen, yıkılan kuleler, ve, işte, yeni bir şey girecek gibi olduğu zaman, yeni bir seçim, yeni bir yer, yeni bir an, yeni kişiler, yeni herhangi yeni, süreç başlar, zamanın ilerisindeki yeniye ulaşmak için çaba başlar, çünkü eski alışkanlığıdır bu, eskidir, güvenli ve bilindiktir, suboptimaldir, standard altıdır, eşik altıdır, ama tamamdır, olurdur (çevirmen sevgim), ve süreç, çaba ile birleşince, zorlar, zorladıkça, iter, ittikçe, kapana kısılırız, kapana kısıldıkça, güvenli olanı ararız, o da şimdi zannettiğimiz geçmiştir, alışagelendir, zatenler, bahaneler, süreç bizi yordu diyemeyiz, bize göre değilmiş deriz, beceremedik diyemeyiz, imkan yok deriz, ortam müsait değil deriz, konjonktür falan bile diyebiliriz, şanssızlık diyebiliriz, gezegenler kesişmedi, diyebiliriz, merkür retroymuş diyebiliriz, süreç bana uymadı diyemeyiz de, başarısız olduk, demeye daha meyilli oluruz, belki bazen bunu da diyemeyiz ama bunu diyemediğimiz için bile içimizde kılçıklı bir, kılçıklı bir, gözümün önüne yarısı yenmiş balıklar geldi şimdi, buradan çıkıyorum, buranın yeşil tonlarını hep sevmişimdir, başlamak bitirmenin yarısı değildir, bitirmek başarmak değildir, başlamamak potansiyeli potansiyel olarak bırakır, bitirmemek potansiyeli potansiyel olarak bırakır, farkındaysak, bunların hepsi, geçmiştir, çünkü, insan, bir şeyi yaşamaktansa, nedense, yaşayamadıklarına dair hikayeler anlatmayı, daha da sever, buna başarısızlık demekten, kendini aşağılamaktan (bazen kendimi böyle buldum) garip bir zevk alır, potansiyel fetişi, çok potansiyelli çocuklar, çocuklarınıza çok potansiyelli olduklarını söylemeyin, çocuklarınızın çok potansiyelli olduklarını aklınızdan bile geçirmeyin, herkes normal olsun, diyen çocuk gelişimciler gibi, bu cümleleri sarf ederek potansiyelini açığa çıkardığını düşünen birinin laflarına niye güveniriz ki, neyse, aması, ama başkasına kendini aşağılatmaz, başkasının, aslında doğru bir cümlesi, reddedilmesi ve ağzına tıkılması gereken bir cümleye dönüşür, bu cümleyi sadece biz kendimize kurabiliriz, siz kim oluyorsunuz, gibi, sidik yarışır, sidikler yarıştırılır, siz ne yaptınız ki, siz ne becerdiniz ki, niyeyse potansiyeller yarıştırılmaz, yapılanlar yarıştırılır, ben senden daha zekiyim, leri duyarız, ben senden daha zenginim, leri duyarız, ama ben senden daha potansiyelliyim, leri hiç duymayız, çünkü süreç yoksunudurlar.

Bu kadar. Süreci övdüm. Her an, bir süreç!

Bir de, zaman(ım) çok değerli, dediğimizde, bizim değerimiz, nerede? Zaman değerliyse, bize hükmeder, biz değerliysek, zamana hükmederiz, (inziva çıktısıdır, bu bir kıyaktır).

Subscribe now

Melek kelimesine daha da mesafeli olmayı seçiyoruz, özellikle seküler bir gözlükten. Mistiklerle, spiritüel uğraşlar edinmişleri burada da ayırıyorum. Hayatta ne istiyorsak onu kendimize çekebilirizden öteye gidemeyen bir koça meleklerden bahsetmek bizi deli konumuna sokabilir.

Bir de, melekleri, insansılaştırmak, insanın anlamasını kolaylaştırmak için, insansı atribüler (müthiş bir kelime seçimi oldu) vermek, işte, antropomorfizm (teolojinin önemli bir konusudur, Tanrı’ya da, O’nu daha iyi anlamak için, insansı özellikler atfederiz, mesela Tanrı “konuşur”, halbuki konuşmak insana özgüdür), bu antropomorfizm işi de, bence, bir noktada, sekülerin kafasını karıştıran şey. Yazanı olduğu gibi, bilimsel bir makale gibi, bir gazete haberi gibi (ki ne kadar fazla alt metni vardır), bir köşe yazısı gibi (kim bilir kim yazdırdı, bağımsız medya ne kadar bağımsızdır, benim sözlerim değil) okuma sorunu. Bir de, tabii, antropomorfizm ile beraber, insan yaşantısının atribülerinin de, bu diğer varoluş mertebelerine nüfuz etmesi. İnsan aynı anda iki yerde olamaz (zannediyoruz) dolayısıyla melekler de olamaz, diye düşünüyoruz. Yirmi dört saat sonra, yani yarın, diyoruz, aynı zaman mekanizmasının melekler için de varolduğunu, düşünüyoruz. Düşünebiliriz, ama bu kafamızı karıştırabilir. İnsanın üç boyutlu gerçekliğinde (diğer gerçeklikler de var) ileri akan tek yönlü bir zaman var (çünkü, mesela, dünyanın dışına çıktığımızda, saat tarih ne, saat kaç, gördüğümüz üzere, zaman, özellikle üç boyutlu gerçekliğin içindeki, tek yöne akan, lineer zaman, insan merkezli bir yaklaşım) Zamanı boyutsal idrak etmeye başladığımızda işler değişir ve aslında kolaylaşır. Melek kelimesine bakışımız için de öyle.

Melekleri bilinç mertebeleri olarak düşünelim. Kozmostaki hiyerarşiye, görevlere, amaçlara hiç odaklanmadan. Bilinç mertebeleri. Hatırlatıcılar olarak düşünelim (aslında, ne hatırlatıcı değil ki?).

Şöyle düşünelim, berbat bir gün geçiriyoruzdur, ama berbat bir gün (kime göre, neye göre), her şey ters gidiyordur (kime göre, neye göre), ve küçücük bir köpek, masum gözleriyle yanımıza yatar, kafasını uzatır, onu sevmemizi ister, işte, o anda, berbat bir gün mü geçiriyoruzdur? Bilincimiz genişler, derinleşir, kendimizi içinde bulduğumuz durumdan özgürleşiriz (bir anlığına bile olsa), (eh, zaten, bir andan başka, ne var ki?). Kendimizi içinde bulduğumuz duruma, kendimizi, kendimizin soktuğunu bile anlayabiliriz (bazen anlamayabiliriz).

İşte, kısaca, melekler, parantez aralarıdır. Bizi büyütür, zihnimizi, kalbimizi, bakışımızı, anlayışımızı büyütür, genişletir, derinleştirir. Bilgeliğimizi, hatırlatır, aydınlatır.

Aydınlanma işi, özellikle gençliğinde bilgisayar oyunları oynamış jenerasyon için, şöyle özetlenebilir: Bir harita var, karakteriniz haritanın bir kısmını görebiliyor, haritada gezmeniz lazım ki, haritanın kalanı da aydınlansın. Aydınlanma budur, melekler de, bizi genişleten, yardımcılardır, bilinç mertebeleridir, bizim için, geçtiğimiz (ya da geçeceğimiz) yollara, ilk ışığı yansıtanlardır (ki gölgelenmesin).

Teşekkürler, Paulo.

Subscribe now

Biraz burasından tutalım, diğer bedensel rahatsızlıkları bir kenara bırakarak konuşmak çok daha doğru ve çok daha kolay olduğu için, “grip olmak” üzerinden ilerleyeceğim. Soğuk algınlığı, nezle, burnum akıyor, boğazım acıyor, viral enfeksiyon, üst solunum yolu enfeksiyonu, rapor, eczane, ilaçla yedi gün, ilaçsız bir hafta, mevsim dönüşü, zart zurt, aynı terane.

Pasteur, büyük bilim adamı, bilim adamı bitişik yazılıyordu zannediyorum, ismini elbette duymuşsunuzdur, duymadıysanız da, mikroplar hastalık yapar, hastalıklara neden olur, bedeni hastalandırır ve biz onları ilaçlarla, antiseptiklerle, antibiyotiklerle, (anti, karşıt, bios, yaşam, yaşamın karşısında duran, yaşamı bitiren demek) entervansiyonlarla, yok ederiz, mikroplar yok olunca, bedenden mikropları atınca, beden mikroplarla savaşı kazanınca da, hastalık geçer. “Hasta oldum”, ben ve olmak’ı barındıran taraf, burası. Toplum bunu uzun bir süredir seviyor, “şifayı kapmak” deyiminin yükseldiği topraklarda bile. Bildiklerimiz ne de güzel unutturuluyor. Mikrop teorisi.

Béchamp ise, o kadar bilinen biri değil, (niyeyse), daha da büyük bir bilim adamı (diyebilirim, bence). Mikrop teorisinin karşısında, ortam teorisini anlatan, savunan biri. Béchamp, mikropları bir çöplüğe üşüşen sineklere benzetir, ve elbette, sinekleri öldürmek çöplüğü temizlemez, elbette, asıl yapılması gereken çöpleri ortadan kaldırmaktır, elbette. Yani, orada sinekler olduğu için oraya çöp atmıyoruz, orası çöp olduğu için sinekler geliyor. Bedenimizi, fiziksel varoluşumuzu, desteklemezsek, sinek gelmiş, gelmemiş, ne önemi var?

Bugünün “bağırsak sağlığı” ya da “bağırsağımızdaki bakterileri besleyelim” düşüncesi sırtını buraya dayıyor.

Eh be.

Çok saldırgan, çok hareketli, çok yüksek sesli, boyut olarak da, çok büyük köpek sahiplerinin, köpekleriyle sosyalleşmek zorunda hissetmeleri, kimsenin, ama kimsenin, bu köpeklerin seslerinden rahatsız olmaması gerektiği düşüncesi, kimsenin, köpek tüylerinden rahatsız olmaması gerektiği düşüncesi, acı bir nezaket denemesiyle, köpeğe sus demek, bugün de neden bağırıyor bu kadar acaba, demek, hiçbir şey yokmuş gibi, kimsenin kafası, şey olmamış gibi, şey, muhabbetlerine devam etmeleri, kafa dinlemek için belirli yerlere giden insanların, kulaklarının dibinde, bir konser gürültüsüyle, bakın, bu köpek sevmemek değil, yemek yerken ağzımın içinde kedi olmasını da anlayamıyorum mesela, bu beni hayvan düşmanı yapmaz, derdimiz medeniyetse, köpeklerin boyunlarından tasmalarını da çıkarın, derdimiz medeniyetse, size ait olmayan bir canlıyı, size aitmiş gibi takınmayı da bırakın, aidiyet ile sorumluluk başka şeyler, ilgi çekmek ile ilgili, görünürlük ile ilgili problem yaşayan insanların, ilgi çekmek, görünmek isteyen insanların, fakat bazı sebeplerden ötürü, bunu kendilerine itiraf edemeyen insanların, kısaca, çok yüksek sesli, her şeye bağıran köpekleri sahiplendiğini, mecburen ilgi çektikleri, mecburen görünür oldukları, tabii bilinçaltı süreçlerle, böyle düşünmek beni hayvan düşmanı yapmaz, sadece düşünen biri yapar. Bir yerlerde, kedi sahiplenmek anne problemidir, köpek sahiplenmek baba problemidir, gibi bir şey okumuştum. Buna da yer yer katılıyorum. Tabii, aynısını kedilerden korkmak, köpeklerden korkmak için de düşünebiliriz. Evcil hayvan “sevmemek” diye bir şey yok, evcil hayvanla yetişmemiş olmak, evcil hayvanı anlamamak, onunla anlaşamamak diye bir şey var, diye düşünüyorum. Düşününce, evcil kelimesinin bile, ne bileyim, neyse, ben burayı düşünmeye devam etmesem de olur, düşünecek ne çok şey var.

Küçükken beni bir köpek kovaladı, beni ısırmaya çalıştı, uzun süre köpeklerden korktum, ailemde de köpeklerden korkan kişiler vardı, ve çocukken bunu öğrenmek, öğrendiğimi tekrar etmek, çok kolaydı. Şansıma, çok saldırgan ve başıboş köpeklerin olduğu yerlerde büyümek, köpekleri sevmek için adım atmamda bana hiç yardımcı olmadı.

Çok sonraları, köpeklerle, yeniden tanışma, anlaşma fırsatım oldu, köpekle yaşamanın güzelliğini, bir köpeğin ne kadar sevgi dolu olduğunu, baktığını, hissettim. Bunları hissedince, eridim, günlerce ağladım. Eşimin bir köpeği var, Loki, onu çok seviyorum, öyle bir şey ki, benim iç içe durmaktan, mıç mıçlıktan, rahatsız olabileceğimi bildiği için, herkese yaptığı gibi, benim de üzerime zıplamak yerine, ayağımın dibine yatar, ben de eririm. İyi anlamda.

Başkalarını rahatsız etmeme kası çok kuvvetli. Böyle eğitilmiş, çok fazla insanın olduğu kapalı yerlere girmiyor, girerse de, herkesi tanıyor. Bağırırsa da, susması gerektiğini hatırlıyor (adeta).

Sahibine göre değişiyor sanırım. Eğitimine göre de.

(Ne çok benzerliğimiz var. Varmış.)

Neyse. Bazı uç düşünceler de var, komplo teorisi olarak mimlenen, komplo teorisyenlerinin bayıldığı, benim de bayıldığım, çünkü komplo teorilerinin, komplo teorisi olarak adlandırılmasının sebebinin, çoğunun gerçek olduğunu, ve komplo olarak etiketlenince, bu düşünceye inanan sınırlı bilgili insanların, daha büyük bir egregor yaratabileceklerini, bunun bilindiğini, bu bilindiği için, salt ve kesin gerçekliklerin bile bazen, komplo teorileri çevrelerince medyaya, dolaşıma sokulduğunu, çünkü aynısını (ne kadar doğru olursa olsun), komplo teorisyenlerini yeren biri ağzından duyarlarsa, inanmayacaklar, inanç aranıyor, inanç bu mistik bilgi alanını kuvvetlendiriyor, bir de, çünkü salyalarıyla bir şeyin kanıtı olmadığı için yanlış olduğunu yana yakıla savunan insanların, siyah kuğu gördüklerinde yüzlerinin alacağı ifadeyi görmekten de hoşlandığım için, sanırım bu cümleyi bitiremeyeceğim.

Béchamp, işte. Rahatsızlığı sahiplenmek yerine, sağlığı sahiplenmek. Doğal halim rahatsızlık, patojenler de bunu hızlandırıyor, ve giderek daha kötü bir hal alıyor, kesinlikle değil. Doğal halim sağlık, doğal halim şifa, nasıl ki, ufak bir kesik, kendi kendine, hiçbir şey yapmadan, iyileşiyor, beden de hep kendi dengesini arıyor, homeostazi, dengeleşimmiş türkçesi, beden, hep bir denge arıyor, biz, maddi zihin iyi geldiğini düşünse bile, maddi zihin öyle yapmamız gerektiğini düşünse bile, maddi zihin zaman olmadığını, yapılacak çok şey olduğunu, dolayısıyla az uyumamız gerektiğini düşünse bile, biz düzgün uyursak, uykumuza önem verirsek, göreceğiz ki, dağ gibi duran işler de, kolayca halloluyor, bedenimiz de, rahatlıyor, bir galon kahve içmemize de, gerek kalmıyor, gerim gerim gerilmemize de, gerek kalmıyor. Daha basit düşünmek, daha hafif düşünmek, maddi zihni, maddi zihnin, manevi zihinle bir olduğunu düşünmekten çıkıp, bir alt kümesi olduğunu anlamaya, bir alt küme, çünkü düşünsenize, faturalarınızı öderken, ben sonsuz ve sınırsız bir farkındalığım, diyor musunuz, ama öylesiniz, değil misiniz, fatura öderken bunu hatırlamak ne işimize yarayacak diye soruyoruz, kendimizi akıllı zannederek, peki, fatura öderken bunu unutmak ne işimize yarıyor?

Ne çok benzerliğimiz varmış. (Burada da sevecek ne çok şey varmış.)

Subscribe now

Dil ile ilgileniyorum. Duygularımızın içinde de, düşüncelerimizin içinde de, hem başkalarıyla, hem kendimizle iletişimimizde yerleşmiş bir dil, bir anlatı var. Neden buradalar, neden bu kelimeler, neden bu cümleler? Ezbere kurduğumuz cümleler, sık kullandığımız kelimeler, ağzımızdan öylesine çıkanlar. İyi de, neden?

Şimdi ile ilgileniyorum. Şimdi, ne yapabileceğimiz, neyi görebileceğimiz, nasıl düşünebileceğimiz, neye yönelebileceğimiz. Geçmişi kazmakla, geleceği planlamakla pek ilgilenmiyorum, kelimelerimizin, cümlelerimizin bugün nasıl iş gördüğüne, duygularımızı, düşüncelerimizi, yaşamımızı nasıl etkilediğine bakıyorum.

Dilimizle, şimdide, kendimizi, her an, yeniden yazıyoruz. Peki, kendimizi nasıl yazıyoruz? Yazdıklarımızla, uyumlu muyuz? Yazdıklarımızdan, memnun muyuz? İşte, arayışımız bu.

Bu yüzden yazma alıştırmaları veriyorum. Kendine mektup, belli sorular etrafında günlük, farkındalık listeleri, odaklanma, derinleşme egzersizleri. Bunları önemsiyorum.

Merakı körüklenenler için detaylar burada.

Subscribe now

Çünkü, sinir sistemi regülasyonu, diye anlatılan şey, her şeyden önce bedenle bedeni kapsamak, “somatik”, bedenle bedene yer açmak, maddi zihin ile “şimdi ne yapmam lazım acaba” demek değil, duyguları zihinselleştirmek değil, böyle bir kelime yok bence, bedeni bedenle bırakmak.

Bir duygusal şok yaşadığımız zaman da, uyumak istiyoruz mesela aslında, yorgun hissediyoruz, bazen bayılıyoruz, beden kendini yatay yapmaya çalışıyor. Beden tamam olduktan sonra değil illa, beden tamam olurken, konu zihni eğitmeye geliyor.

Zihin daima, bir orada, bir burada, olduğunda, beden dil ötesi ve zamansız olduğu için, zihin travmatik bir anı hatırlarken, beden sanki zihnin bulunduğu yerdeyiz, zihnin bulunduğu andayız, zihnin fi tarihinde de olsa, deneyimlediklerini, şimdi tekrar deneyimliyoruz, dolayısıyla, asıl, dolayısıyla, kapan, dolayısıyla, kasıl.

Zihin daima, bir orada, bir burada, olduğunda, beden de, başa sarabiliyor. Hem bedende, hem duygularda, hem düşüncelerde, hem anlam arayışında, ruhta, üstatlaşmak, işte böyle bir süreç. Hepsi iç içe, hiçbiri, bir diğerinden “daha önemli” değil. Hepsinin yeri var, hepimiz için, hepsinde, farklı deneyimler var, farklı üstatlaşma yolları var, hepsinin özünde, çok derin bir sevgi var, mistisizm konuşmaya katıldı.

Ben uzun yıllar diş teli taktım. Hatta şöyle oldu, çok kısa bir süre diş teli takmak için, çok iyi eğitimli bir ortodontiste gittim, götürüldüm. Bu çok kısa bir süre diş teli takma işi, diyelim ki altı ay, olarak belirlendi, çünkü dişlerimdeki “düzensizlik” altı aylık bir süreç talep ediyordu.

Dişlerimin ortodontistle konuştuğunu, ve bir şekilde, bu iyi eğitimli ortodontistin, tanımadığım diş dilini, konuştuğunu, hem de çok iyi konuştuğunu, düşündürttü.

O gün, bir cerrahın, kalple, beyinle, dokularla, hücrelerle konuştuğunu, çünkü onların dilini bildiğini, hepsinin farklı bir dili olduğunu, bir nöroloğun, sinir sisteminin şarkısını duyduğunu, düşündürttü. Boğazı ağrıyan insan, doktora gittiğinde, doktorun, ezberinden şaşmadığı tüm performansının, bir anlamı olduğunu, kulakla, burunla, boğazla konuşabildiğini, bana düşündürttü.

Çocukluk işte. (Bazı böyle doktorlar var, keşke çok olsalar).

Altı aylık, çok iyi eğitimli bir ortodontistin, çok iyi eğitimli köpeği, kobayı, deneği, olma yolculuğum, ergenliğimin girişinde, zannediyorum on bir yaşımda, böylece başlamış bulundu. Bu hikayeyi ne zaman, kendi deneyimimden yola çıkarak anlatsam, annem çok üzülür. Ben senin kötülüğünü istedim sanki, der. Benim iyiliğimin istenmesinin, benim acı çekmeyeceğim anlamına gelmediğini, net öğrendiğim anlardan biridir desem yeridir.

Bu arada, ortodontiste girer girmez, özellikle çocukların da yığıldığı, çocuk ortodontisi üzerine nam salmış bir klinik, bir hekim. Kapıdan girer girmez, bir pano görüyorsunuz, “bu ayın en iyi diş fırçalayanı”. İçimdeki, herkesten iyi olmak istiyorum, ama benden herkesten iyi olmam beklendiği için, bana yönelen herkesten iyi olma beklentisini kesinlikle reddetmek istiyorum, dolayısıyla, içeride bir yerlerde, çok büyük bir savaş veriyorum, hissini dizginleyemiyorum. Öyle bir şey ki, ben herkesin iyi olmasını istiyorum, ama benden herkesten iyi olmam bekleniyor, herkesten iyi olmam neden bekleniyor diye sorulunca, öyle bir şeyin beklenmediğini duyuyorum, tüm yönergeler, tavırlar, cümleler bunu ima ediyor, bazen direktleşiyor, işte, diyorum, sanırım herkesten iyi olmam bekleniyorun sanırımı fazla, ve diyorum ki, herkesten iyi olmam bekleniyor, acaba ben de, kendi kendime, herkesten iyi olmam lazım, mı demeliyim, herkesten iyi olmam gerektiğini kendimden beklemeli miyim, eğer kendimden bunu beklersem, bu dışarıdan gelene, gelmeye devam edeceği kesin, herkesten iyi olmalısın beklentisi, bir nebze azalır mı, soğur mu, soruyorum, herkesten iyi olmam gibi bir beklentisi yokmuş kimsenin, acaba ben mi bunu istiyorum sadece, diyorum, küçücük çocuğum, anlamıyorum, diyorum ki, herkesten iyi olmalıyım, kendimi yiyorum, kendimi bitiriyorum, niye herkesten iyi olmaya çalışıyorsun ki, duyuyorum, nasıl yani ya, diyorum, sen iyi ol istiyorum, duyuyorum, reddetmeyi öğreniyorum, çok kuvvetli hem de, içimdeki, herkesten iyi olmalıyım beklentisi, oraya ekilmiş, oraya ekilmediği iddia ediliyor, ben bunu kendi kendime, daha da büyütüyorum, benim herkesten iyi olmak gibi bir zorunluluğum yok, diyorum, ama içimdeki, ekilmiş, arzu duruyor, bunun için kimseyi suçlamıyorum, onu oraya ben koymadıysam da, konmasına izin verdim, ve onu orada, dışarıdan gelecek beklentilere karşı çıkmak için, hep diri tuttum, neyi reddetmem gerektiğini hatırlamak için, herkesten iyi olmak gibi bir beklentiyi, besledim, suladım, üzerine titredim, kimse bakmıyorken, herkesten iyi olmak istedim, benden, herkesten iyi olmamı bekleyen herkesi, doğduklarına pişman etmek istedim, herkesten iyi olmadığımı gördüğüm her an da, bocaladım, kendimi yedim, kendimi bitirdim, kendime, resmen, zarar verdim, küçücük çocuğum. Herkesten iyi olmalıyım. Herkesten iyi olmalıyım. Bu ayın en iyi diş fırçalayanıymış, kesin geri zekalının tekidir. (Görüyor muyuz?)

Bir hemşire, beni bir lavabo karşısına konumlandırıyor. O kliniğe girdiğim andan itibaren, oranın demirbaşı, malı gibi hissediyorum. Açalım, diyor, içimden, neyi diyorum ama elimde olmayan nedenlerden ötürü kendimi ağzımı açabildiğim kadar açmışken buluyorum. (Bunu ben mi yaptım?) Mürekkep gibi bir şey döküyor, dişlerimin üzerine. Tükürelim, diyor, aynada dişlerime bakıyorum. Garip bir mürekkep. Tükürelim, diyor, tamamen aynı tonda ve yükseklikte, tamamen aynı. Robot gibi. Tükürmek istemiyorum, biraz daha bakmak istiyorum, diyorum içimden, fakat, elimde olmayan nedenlerden ötürü kendimi tükürürken buluyorum. Elime bir diş fırçası, hemşire, kendi hür iradesiyle, fırçanın üzerine çizdiği, florürden göz yakan, diş macunu, fırçalayalım. Mürekkepli dişlerime bakıyorum. Çok garip bir görüntü, biraz daha bu görüntüde kalmak istiyorum, elimde olmayan nedenlerden ötürü kendimi dişlerimi halı fırçalar gibi fırçalarken buluyorum. Mürekkep, iyi fırçaladığım yerleri, iyi fırçalayamadığım yerleri, bana (bize, tüm dünyaya) gösterecek (ifşa edecek) bir diş fırçalama turnusolüymüş.

On bir yılın biriktirdiği tüm hınçla, dişlerimi, yokuşa serilmiş halılar gibi, fırçalıyorum, tüm gücümle, her yönden, florürden gözlerim yanıyor, salyam akıyor, ama ben devam ediyorum, başımda, herkesten iyi olmamı beklediğini düşünebileceğim biri. (Reddediyorum)

Bravo, diyor. Ağzım, çenem, ellerim, köpük içinde. Kafamı kaldırıp, göz göze gelmek istiyorum, çekiniyorum. Ağzını çalkalayabilirsin, yeni bir, bu ayın en iyi diş fırçalayanı,mız var. Göz teması kurmaya cesaret ediyorum. Hemşire, oğluyla gurur duyarken de böyledir heralde, diyorum. Ağzımı çalkalamak yerine, içeri koşup bekleme odasındaki herkesin suratına ağzımdaki köpükleri tükürmek istiyorum ama elimde olmayan nedenlerden ötürü kendimi ağzımı nizami bir şekilde çalkalarken, lavaboyu da temizlerken, buluyorum.

Fotoğrafım çekiliyor. Kötü bir printer sesi. Panodan inen, hayatımda bir daha hiç görmeyeceğim, zavallı çocuğun resmi, ve bu ayın en iyi diş fırçalayanı, bir başka zavallı. Tebrik ediliyorum. Bu ne rezalet, diyorum içimden, bu ayın en iyi sıçanı diye bir yarışma da varsa, orada da iyi performans gösteririm, diyorum. Biraz ayıplanıyor, ama yeni bir statü teslim edildiği için, statüme de hürmeten, çok ileri gidilmiyor.

Aylık kontrollere geleceğim söyleniyor. Tamam diyorum, içimden. Tamam diyor, annem. İlk aylık kontrolde, ki aynı ayın içindeydik, bu ayın en iyi diş fırçalayanı, bir başkasıymış. İşte, orada, yine, herkesten iyi olmayı reddediyorum. Bu beklentinin akıl dışı, gerçek dışı, sömürücü gerçekliğini iliklerime kadar hissediyorken, tellerim takılıyor.

Tel takmak şu demek, dişler olmak istedikleri yere gitmeye çalışıyor, biri de diyor ki, bir başkasının bedenini ondan daha iyi tanıdığını iddia eden biri, bu estetik değil, dişler, şuraya gidin, oraya gitmeyin.

Duygusal ve düşünsel örüntülerim için iyi bir yönlendirme değil, değildi, değilmiş, (hala değil). Sinir sistemi regülasyoncuları da bunu destekleyeceklerdir.

Hapis gibi biraz, bir şey yapmak istiyoruz, yok deniyor, onu yapmayalım. Diş bakış açısından çıkarak, bir şey yemek istiyoruz, yiyemiyoruz, çünkü künt ve sürekli bir ağrı var. Ağrı, şöyle, bugün ağrım yok, yok, bugün az ağrım var, en iyi ihtimalle. Diğer günleri konuşmaya değmez, üzülürüz.

Hayatımın devamında, bana gerçekten iyi geleceğini düşündüğüm bir şeyler yapmak isteyip, aslında yapmamam gerektiğini düşündüğüm, kendimle büyük bir içsel savaşta çatıştığım, her an, diş tellerime giderdi aklım, maddi, manevi, büyük bir bağdaşım görürdüm. Ağrıyla, acıyla durduran bir maddi gerçeklik, duyguları, düşünceleri sınırlayan bir manevi gerçeklik. Müthiş bir kitle kontrol aracı. Diş teli.

İkinci aylık kontrol. Yeni bir cisim, bir lastik. Paket lastiği gibi. Çok büyük bir geometri bilgisiyle, üstteki azıların biraz öne, alttaki kesicilerin biraz geriye, geleceği anlatılıyor, ne demekse. İlgili dişlerimin üzerindeki tellere, yeni birer anten takılıyor, bu antenlere takıyorum, paket lastiklerimi. Yemek yerken de durabilir, diyorlar, paşa hazretleri.

Yemek yerken ağzınızda paket lastiği olması gerekliliğinin insanlık suçu olması gerekmez mi? Her şeyin şiddet olarak nitelendirilebildiği bir dönemde yaşıyoruz, çocukların, tıbbi problemler yaratmayacak, fakat herkes gibi görünmeme korkusundan ötürü, salt estetik kaygılarla ağızlarına takılan tenekeler yetmezmiş gibi, bir de paket lastiği, ve yemeği öyle yiyecekmişim.

Takmıyorum tabii ki, bazen geceleri takıyorum, o da iğrenç bir şey de, annemin de gönlü olsun, o kadar para harcanıyor.

Üçüncü aylık kontrol. Üstteki azılar öne gelmemiş, alttaki kesiciler geri gitmemiş, büyük bir soğukkanlılıkla, sanki bir sosyopatın gözleri ve monoton ses tonuyla, böyle giderse, hiçbir aşama kaydedemeyecekmişim, dişlerim hayatım boyunca berbat gözükecekmiş, bir de, bu dişleri kendisi tedavi ediyorsa, böyle bırakmazmış, hayatında hiçbir diş, hiçbir çene, onun elinden kurtulamazmış, bu bir sorumlulukmuş, bence zorunluluk dedi ama sorumluluk olarak düzeltti. Yedi gün, yirmi dört saat takılı kalmalı, ki, planımız işlesin, dişlerimiz düzelsin. Dişlerimiz. Sanırım hiçbir zaman herkesten iyi olamayacağım. Suç bende. Siz daha iyi bilirsiniz, emredersiniz.

Ben, yemek yerken dahil, iki paket lastiği, ağzımı bile açamıyorum, onlar ağzımdayken, bırak yemek yemeyi, bir şekilde, ağrıya da alışarak, acıya da alışarak.

Dördüncü aylık kontrol. Yine azarlanıyorum. Lastikleri çok taktığım söyleniyor. Üstteki azılar çok öne gelmiş, alttaki kesiciler çok geri gitmiş, bir de geri yatmış. Daha da güzel haber, üstteki azıları öne getirmek, alttaki kesicileri geri götürmek, görece çok daha kolay bir matematikmiş, şimdi, ben lastikleri, yemek yerken bile taktığım, uyurken bile taktığım, ağzımı açmamı engelleyen paket lastiklerini, çok taktığım için, bakın, bana çok taktırıldığı, bana çok takmam söylendiği için değil, çok taktığım için, bakın, bana, yedi gün yirmi dört saat boyunca takmam gerektiği söylenen paket lastiklerini, ben, çok taktığım için, ne demekse, “tedavi” sürecimiz “en az” bir buçuk sene, en az “bir buçuk sene” uzamış.

Annem harbi kadındır, çok vicdanlıdır, haksızlığa gelemez, rahmetli anneannemi kaybedene kadar da, öfkeliydi, en azından öfkesini gösterirdi, içinde tutmazdı, o gün, fena parladı. Siz, yedi gün, yirmi dört saat, tak, dediğiniz için, ben de baskı yaptım çocuğa, söylediklerinize harfiyen uyduk, sonuç sizin beklemediğiniz bir sonuç çıktı, bunun sorumluluğunu alın, kendi hatanız bu, bunu kabul edin, gibi olmasa da buna benzer ve bağırış çağırış bir şeyler söyledi. Benim her ağrım olduğunda, hem benim için üzülüyor, hem de kendi verdiği “ortodontist” kararını büyük bir stresle sorguluyordu aylardır, o da çileden çıkmıştı.

Paşa hazretleri, büyük bir soğukkanlılıkla, ben nasıl olsa yedi gün yirmi dört saat takmayacağını düşünerek, öyle bir cümle sarfetmiştim, benim yüzümden olmadı, oğlunuzun daha önceki davranışlarından ötürü oldu, gibi, bugün olsa, Instagram’da ifşa edilecek, dava edilecek, bir kan davasına dönüştürülecek bir tavrı, kucağımıza koydu. Neyse. Olan oldu. Devamı da var. Devamı geyik.

Benim buradan, o yaşlarda, çıkardığım birkaç sonuç: İleride mutlu olmak için, şu an acı çekebilirim. Ortada bir başarı varsa, bu başkasına ait, bir yanlışlık varsa, bu bana ait, her şeyin sorumlusu benim. Bir başarı elde ediyorsam, bu olağan, bir başarısızlık elde ediyorsam, bu dünyanın sonu. Bana verilen taç, nasıl olsa elimden alınacak. Bir şeyleri çok iyi bilmek, sorumluluk almamak için bir araç.

Peki. Görebiliyor muyuz ki, (göz öğretisi), ben bu deneyimlerden geçmeseydim, şimdi bunları yazmıyordum, bu çıkarımların doğru olmadığını anlayamıyordum? Burada, sevecek çok şey yok mu? Teşekkürler doktorum, (kim bilir sen neler yaşadın).

Subscribe now

Cümleyi pek kuramadım.

Son iki yıldır, İstanbul için, ıslak bir battaniye, diyorum. Islak bir battaniye, hafif bir rutubet kokusu, çok hafif, öyle hafif ki, bu rutubet mi kokuyor, diye diye, daha çok kokluyor insan, hep koklamak istiyor, ama güzel bir çiçeği koklar gibi değil, umarım kokmuyordur demek ister gibi. Umarım rutubet kokmuyordur, zavallı sayılabilecek bir şekilde ya da kısaca zavallıca. Kokuyor işte, neyi zorluyorsun? Kokuyor, rutubet kokuyor. Yeteri kadar kokmadığı için, her seferinde, acaba kokuyor mu demek gibi bir zavallılık, belki kokmuyordur ya, demek gibi bir zavallılık, biraz zavallı gibi duruyor, biraz zavallıca duruyor. Ama biraz, belki değildir.

Islak bir battaniye, öyle ki, kışın ıslak, yazın battaniye, ikisi de çok kötü, kışın da rutubet, yazın da rutubet, (belki kokmuyordur, bir daha deneyeyim).

İstanbul böyle bir yer artık. Belki rutubet kokmuyordur diye bir şans daha vermek, ve yine, rutubet kokması. Değişen hiçbir şey yokmuş, dedirtmesi, her şeyin değişmesi, her şeyin, ama her şeyin, bir girdabın içinde, bir bataklığın içinde, ya da bir nehrin kıyısında (yukarıda ölüler yakılmış), küller köpürmüş, mis gibi kokmuş, bir nehrin kıyısında.

İçki içmemek, sosyalleşmemek (burada ikisi de olmasa da olur) ile de bağlantısını görüyorum. İstanbul insanı kötüyü düşünmeye, geçmişte kalmaya, kendini uyuşturmaya, hayattan vazgeçmeye, ama yine de, belki biz yanlış düşünmüşüzdür, ve rutubet kokmuyordur, yine koklayalım.

Konunun İstanbul’la alakası yok. Konunun yaşamla da alakası yok. Konunun rutubet ile de alakası olduğunu düşünmüyorum, ama belki de,

Şeylere atıflarımız, şeylere, kişilere, olaylara, durumlara atıflarımız, onlar hakkında tutunduklarımız, tutturduklarımız, inandıklarımız, inanmayı seçtiklerimiz. Öyle ki, inandığımız, inanmayı seçtiğimiz şeyin sorumluluğunu, bütünüyle, bizden dışarıya koymak. Biz inanmadık, sen böyle olduğun için inanmak zorunda kaldık, bu ne kadar zavallı bir şey? Bundan fazlası değil miyiz, görebiliyor muyuz? Burayı da sevebiliyor muyuz?

Kendi atıflarımızı, kendimizi inandırdıklarımızı, görebiliyor muyuz, kendimizin (de) payı olduğunu, bugün bir kahve içmek istemiş, kahve içmek için giyinmiş, hatta ilk giydiklerimizi pek beğenemeyip, başka şeyler denemiş, ama yine de, ilk giydiklerimizin daha iyi hissettirdiğini keşfedip (buna inanıp) üşenmeden, hiç üşenmeden, ilk giydiklerimizi tekrar üzerimize geçirip, dışarı çıkmışsak.

Ve sevdiğimiz herhangi bir kahveciye gitmeyi seçmişsek, hangisi olduğunun önemi de yok, (kahvecilerin hiçbir önemi yok), ve bir kahve söylemişsek, ve her zaman istediğimiz gibi gelmişse, ve hiçbir acele yoksa, kahve içiyorsak, kahvemizi içiyorsak, bunu yapmayı seçiyorsak ve bunu seviyorsak.

Bunu sevdiğimiz için yapıyorsak, sevmeseydik yapmazdıkı biliyorsak, özellikle yapmayabileceğimizi biliyorsak, bir zorundalık yoksa, bir zorundalık varsa da, bunun anlamsızlığını görebiliyorsak, kendi kendimizi inandırdıklarımızı, başkalarının, başka şeylerin, diğerlerinin, bizim dışımızdaki herhangi bir şeyin bizden tüm sorumluluğu alarak, bizi bir şeye inandırması, ve bizim sırf bu sebepten ötürü, kahve içmeyi seçen kişi, üstünü başını seçen kişi, bunu seçemiyor öyle mi?

Cümleyi pek kuramadım. Ama içeriği cuk.

Görebiliyor muyuz? Bıraktığımız sorumluluklarımızı da sevebiliyor muyuz? Sorumluluğu ele almayı, sorumluluğumuzu elimize almayı, sevebilir miyiz? Küçük bir çocuk inadı, küçük bir çocuğun gözünden, küçük bir çocuk gibi, değil de, yetişkin gibi hem de, yetişkin olmayı sevebilir miyiz? Seçim yapmayı sevebilir miyiz? Seçimlerimizin farkında olmayı sevebilir miyiz?

Sorumluluklar, geçmiş, ve inançların bağlantılı olduğunu düşünüyorum. Sorumlulukları da severek, geçmişi de severek, “bize inandırılan” şeylerden de, onlarla savaşmadan, onlara cephe almadan, onlara zorundalıkmış gibi bakmadan, özgürleşebileceğimizi, “bize inandırılan”ların tırnaklarının eriyişini, görebileceğimizi düşünüyorum. “Bize inandırılan”ların içlerini okuyabileceğimizi, aslında, neden bize inandırıldıklarını, neden bizim inanmayı seçtiğimizi reddetmemizi, ve aslında, neden bu olağanüstü farkındalığın, olağanüstü eşzamanlılığın, olağan bir şekilde olageldiğini, fark etmeyi, işte bunu da sevmek.

Küçük inançlardan bahsediyoruz. Birinin yalan söylediğine olan inanç. Birinin iyi niyetli olmadığına dair inanç. Birinin muhakkak başına kötü bir şey geleceğine karşı bir inanç. Birinin köpeklerle olan iletişiminde bir bozukluk olabileceği inancı. Birinin insanları sevmediği inancı. Birinin başarılı bir kariyere, toplantılara katılıp, sadece toplantılara katılıp, birkaç karar verip, ya da vermeyip, toplantıdayken aşağıdan kitap okuması, çünkü çalışmak zorundalığı.

Cümleyi pek kuramadım.

Küçük inançlar.

Değersizim inancı. Eksiğim inancı. Yanlışım inancı. Küçük inançlar. Bunlar hayatımızı etkiliyor, da, küçük bir inanç. Çocukken yaşadıklarımız, hayatımızı etkiler, de, küçük bir inanç. Küçük inançlar. Annemden sevgi göremedim, babamdan ilgi göremedim, de, küçük inançlar. Farkında mıyız, bunlara, tepkiliysek, bunlar bizim için, büyük inançlar, işte o zaman bunlar, bizim hayatımızı yönetiyor, o zaman, sorumluluğu başkalarına atıyoruz, o zaman, burada sevecek ne olabilir ki, diyoruz, saçmaladığımızı düşünüyoruz, kendimizi gerçeklikten, kendimizin, kendi kendimize, inanmak istediği bir gerçeklikten koptuğunu düşünüyoruz, bu koptuğumuzu düşündüğümüz gerçeklik için, tanık topluyoruz, öyle değil mi diyoruz, sence de böyle değil mi diye diye, kendi sorumluluk alamayışımızın içine, başkalarını da dolduruyoruz, bazen onlar daha da gazlıyor, bazen bir onları gazlıyoruz, ve kendi kendimize, kendimizin inandığı, kendimizin inanmak istediği, bir gerçekliğin, herkesin inandığı gerçeklik olduğuna, ya da, herkesin inandığı bir gerçekliğin dışında olduğumuza, ya da, birer dahi, birer alim olduğumuza, çünkü gerçekliğin tam da bizim inat ettiğimiz gibi olması gerektiğinde karar kıldığımıza, çünkü, neyse.

Cümleyi pek kuramadım.

Yapmak zorunda olduklarımız, yapmak zorunda olduğumuzu düşündüklerimiz, hangisi? Yapmak gerekenler, yapmak gerektiğini düşündüklerimiz, hangisi? Yapmak istediklerimiz, yapmak istediğimizi düşündüklerimiz, hangisi?

Ağırlık merkezimiz nerede?

Burada sevecek ne var (ki)? (Çok şey, her şey)

Subscribe now

Sınıflara ayırma işini bilinç seviyelerine göre yapma tavrı ilgimi çekmiş olsa da, bunu nasıl daha iyi ölçebileceğini keşfeden Amerika, muhakkak daha bilinçli olmayı da satardı. Daha mı bilinçli olmak istiyorsunuz? Müjde! Yalnızca bir ayda, sadece doksan dokuz nokta doksan dokuz dolara! Katılımcılarımız hayvan gibi memnun!

Sınıf bilinci, hırsı körüklüyor. Sınıflar ortadan kalksın, bilinci de. Enteresan. Bourdieu-esque, kendi sınıfını bilmek ve buna tamam olmak değil, neden ben başka sınıfta değilim demek, başka sınıfların adetlerini, alışkanlıklarını, adet, alışkanlık edinmek istemek, üzerimize oturmasa bile. Bir kültürel sermaye yaratmak istemek, ama bunu üzerimize yakışmayan ya da üzerimize olmayan ya da zaten olmayan bir gömlekle denemek, gibi.

Ama, bir yandan, nesiller boyu hekim bir ailenin çocuğu sanatçı olmak isteyince, bunu bir problem görüyoruz. Nesiller boyu memur bir ailenin çocuğu hekim olmak isteyince, bunu bir problem görmüyoruz. Oklar var, yönleri var, doğrultu yok. Yönler ve oklar var. Yukarısı, aşağısı.

Benim zamanımda, şu laf çok vardı mesela, çok akıllısın, neden tiyatro okumak istiyorsun, boşa gider.

????

Kafa bu. Lineer, ileri ya da geri, başka seçenek yok, muş gibi.

Amerika derken de, bunu kast ediyorum. Daha iyi, gibi bir imaj, bir imago. Daha iyi nedir?

Mesela, new age, “her gün, her yönden, daha iyiye” denir, bu nedir, neden denir? “Bundan daha iyi nasıl olur?” denir, bu nedir, neden denir? “Bundan daha iyi nasıl olur?” şu andakinden pek de memnun değilim, ya da çok memnunum ama daha memnun olabileceğim bir olasılığı görüyorum, onu görmemin sebebi de Amerika işte, daha iyi imajı ve imagosu (ikisini farklı anlamda kullanıyorum).

Şunun gibi, tanrının, insanın büyük t’sine ihtiyacı var mı? Biz var zannediyoruz. Biz Tanrı yazmamız gerektiğini düşünüyoruz. (Bence de böylesi daha iyi, ama bu soruyu sormak da iyi). Kendi kendimize koyduğumuz kıstaslar, kendi kendimizi eğlediğimiz, nedenleri kaçırtan, asılları kaçırtan, eksilten, yettirmeyen (böyle bir kelime yok), bu bakış açısı. Kraldan çok kralcılık da diyebiliriz.

“Bundan daha iyi nasıl olur?” veya “her gün, her yönden, daha iyiye” bir bakış açısı sorunu, da olabilir.

Advaita Vedanta da buna güzel cevaplar veriyor. Her şey mükemmel, her şeyin mükemmel olmadığını düşünmek problem. Diğer geleneklerdeki gibi, tek bir nihai gerçeklik var, bu gerçeklik, doğası gereği, tam, eksiksiz, mükemmel. (Bana Parmenides’i de hatırlatıyor) Bir slop denemesi: Aydınlanma, yeni bir şey elde etmek, hiç gitmediğimiz bir yere varmak değil; zaten mükemmel olanı örten cehalet perdesini kaldırmaktır. Yapay zeka gibi yazmak da zor, görünce tiksiniyoruz ama, bilişsel bir ayrışım da görüyorum.

Gerçeği olduğu gibi görmemizi engelleyen, bizi illüzyona, “burada bir sorun var” algısına iten zihinsel tül, maya, dünyayı değiştirmeye çalışmayı bırakıp, her şeyin zaten en başından beri eksiksiz ve mükemmel olduğunu (her şeyin Brahman ile bir olduğunu) idrak etme durumu, mokşa.

Advaita, ikili olmayan, “non-dual”, iyi-kötü, güzel-çirkin, hatta, ben-sen, bile olmadığı bir bakış sunuyor.

Bir egzersiz (kişisel gelişim kitabına dönmemeli): Gözlerimizi kapatıp derinleşiyoruz. Derinleşebildiğimiz kadar derinleşiyoruz. Muhakkak, gündelik sorunlar, yapılacaklar listesi, önce yüzeydeki şeyler, sonra belki, biraz daha derine, son birkaç yılımızı yönlendiren şeyler, sonra belki, biraz daha derine, hayatımıza, belki dışarıdan, bir dış göz olarak bakma işi, büyük sorular, varlık var mıdır, ben kimim, sonra belki, bunlara sadece baktığımız, tutunmadan, önce aktif olarak bırakarak, sonra pasif olarak bırakarak, bu ikisinin farkını da keşfederek, baktığımızın siyahlığından da özgürleşmek, “ben siyah görüyorum”dan bile, orası işte, oradalık.

Bunu, yaşam süresince, tutmayı anlatıyor, gibi geliyor, tüm bu öğretiler. Bunu tutmak demek, zaten, erdemlerin peşinde olmayı, etiğin yanında durmayı, her şeyin mucizesini, görmeyi hatırlatıyor, gösteriyor da. Diye düşünüyorum.

Burada sevecek ne var, sorusu da öyle. Orada yön yok. Yukarısı, aşağısı yok. Ayrım da yok. Daha iyi, daha kötü yok. Bu kadar.

Subscribe now

Gerçi, Voltaire de, burada sevecek ne var, sorusunu daha çok sormuş olsa, Candide ortaya çıkmazdı belki, burayı geçiyorum.

Biraz daha net bir yerden gidelim. Birinin salak olduğuna nasıl kanaat getiriyoruz? Neye istinaden, birine salak diyoruz da, kendimizi bunun dışında tutuyoruz? Biri salak olurken, diğerine dahi dememizdeki motivasyonlar neler? Yerine göre mi, durumuna göre mi, tipine göre mi, neler?

Salak birinin, kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli olması, kimi salak yapar?

Ama gerçekler başka, başka gerçekler var, bu gerçeklere göz yuman biri elbette salaktır, mı diyoruz?

Bizim gördüğümüz gerçekleri, mutlak gerçeklik, bizim anladıklarımızı (bilimini anlamak’ı), anlaşılması gereken, anlaşılması istenen , yapan, nedir?

Bu ayrımlarımız, bizi, bir başkası için, salak yapmıyor mudur? Ama, bir sebepten, biz başkalarına salak derken, salak olmadığımıza bir nebze daha iknayız. Neden?

Şimdi, bu nedene tutunalım. Bizim gördüğümüz, anladığımız başka gerçekler var ve bunlar mutlak gerçeklere, anlaşılması gereken ve istenenlere daha yakın. Harikulade. Önemli bir hizmette bulunuyoruz yani. Fakat, hayatımıza bakalım. Bir başkasına salak deme ihtiyacı hissederken, kendi içimizde, mutlu, tutarlı, neşeli miyiz?

Kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli biri, bile isteye, bir başkasına salak der mi?

Gerçekler acıdır, gerçeklerle yüzleşmek de acıdır lafının da yanlış anlaşıldığını, çünkü bu yanlış anlaşılmadan ötürü, insanın özünün kaygı olduğunu, acı olduğunu (suffering) ve bunu romantize etmenin doğal olduğunu, işte bakın, bu benim bagajım, bagajım yerde, yara bere, dolu, ağzına kadar dolu, ve buna rağmen, ben, bagajımı sürüyorum, hayatıma devam ediyorum, bu gerçekleri görüyorum, anlaşılması gerekenleri anlıyorum, gibi bir tavır ile acındırmak mı, güçlü durmak mı, nedendir bilinmez, başkalarını buna ortak etmek isteyerek ve yalnızlığımızı kutsayarak, bu yalnızlık, elbette, inziva yalnızlığı değil, yapayalnızlık, kimsem yok yalnızlığı, cümleyi bağlayamayacağım.

Biz böyleysek, elbette, her şey ve herkes salaktır.

Şimdi, bakalım, kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli biri, kendi kurallarıyla, kendi sıradanlığında, doya doya yaşayan, küçük şeylerden mutlu olan, sorunlara, sıkıntılara pek takmayan, kendinden büyük bir şeyin parçası olduğunun bilincinde, başkaları olmak için, başkalarına falan şekilde görünmek için, bir çaba yok, belki birkaç şey daha.

Bu kişi, gündemi harfiyen takip etmediği için, kimin eli kimin cebinde, bilmediği ya da ilgilenmediği için, dünyadaki tüm acılara tek tek bakmadığı, bu acıları bir de kendi yaşamadığı, dünyanın ne kadar berbat bir yer olduğuna ikna olmadığı için, salak mıdır?

Yoksa, bizim hayatımıza odaklanmamak için, bahanelere mi ihtiyacımız var? Bir de bu açıdan, görebiliyor muyuz?

Bunun, dünyada ne oluyorsa olsun, herkes yesin birbirini, çalsın çırpsın, bana ne, demek olmadığını, görebiliyor muyuz? (Göz öğretisi) Biz, kendi gündemlerimizde, erdemlerin peşinde, etiğin yanında, durdukça, biz kendimize, ailemize, eşimize, çocuklarımıza, çevremize örnek olmaya odaklandıkça, burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

İstemek ne demek?

Ne istediğimizi sorguluyoruz, nasıl istediğimizi sorguluyoruz, cevaplar da buluyoruz, birçok cevap buluyoruz, onca cevap, tonla cevap, gırla cevap, deniyoruz, eliyoruz, tekrar deniyoruz, buldum diyoruz, yerin dibine giriyoruz, göklere çıkıyoruz, buldum diyoruz, buldum, bu sefer buldum, işte bu sefer, bu sefer oldu, işte, ve hayır, hayırmış, (vardır bir hayır), yeni virgüller.

Neden istediğimizi sorguluyor muyuz? Neden bunu istiyorum? Neden bu istediklerimi istiyorum?

Daha da altını çizmek istiyorum.

Beraber. Okuyalım.

Neden istediklerimizi istiyoruz? Bunu hiç sorguladık mı? Yeteri kadar neden sorusunu sorunca, çok basit cevaplarla karşılaştığımızı görebiliyor muyuz?

İstediklerimiz ihtiyaç mı, gibi bir soru da değil. İstediklerimize gerçekten ihtiyacımız var mı, gibi değil. İstediklerimizi gerçekten istiyor muyuz, da değil. İstediklerimiz kimin istekleri, da değil. Neden istediklerimizi istiyoruz?

Bir isteğimizi düşünelim, herhangi bir istek. Birlikte düşünelim. Basit bir şey düşünelim ya da basit bir şeye indirgenebilecek bir şey düşünelim. Gündelik isteklerimiz, rutin isteklerimiz. Eş, iş, yapmak istediğimiz ama yapamadığımız, zaman yaratmak istediğimiz şeyler, vazgeçmek istediğimiz bir alışkanlığımız, daha çok para, para da değil, hakkımı almak istiyorum sadece, gibi çıkarımlar, çok da bir şey istemiyorum yani, karşımdakiler bana düzgün davransınlar istiyorum, gibi çıkarımlar, uyum sağlamak istiyorum, kendim olabilmek istiyorum, yargılara kulak asmamak istiyorum, yargılamamak istiyorum, gibi şeyler. Sonuçta, kim sağlığı, bütüncül, mükemmel sağlığı deneyimlemek istemez ki, kim huzuru, rahatlığı, neşeyi doyasıya hayatına katmak istemez ki, kim aşkı doyasıya yaşayacağı bir partner istemez ki, kim bir harcayamayacağı kadar para istemez ki, kim geleceğin, geçmişin derimize geçirdiği tırnaklardan özgürleşmek istemez ki, değil mi?

Tekrar soralım, neden istediklerimizi istiyoruz?

Sağlığı, yana yakıla kim ister? Huzuru, yana yakıla kim ister? Rahatlığı, yana yakıla kim ister? Neşeyi, yana yakıla kim ister? Devam edelim mi?

Şimdi, neden istediklerimizi istiyoruz, neden istiyoruz, görebiliyor muyuz? Sağlıksız, huzursuz, rahatsız olduğumuz için, olduğumuzu düşündüğümüz için. Nesnel olduğunu düşündüklerimiz yanında, öznel olanlar da biriktiği için.

Olanı da olduğu gibi kabul ederek, reddetmeden bile olsa, konu sağlıksa, sağlığımız gerçekten yok mu? Mesela, boğazımız ağrıyorsa ve bunun adı sağlıksızsa, yine mesela, kulağımız duymuyor mu, gözümüz görmüyor mu, yürüyemiyor muyuz? Görebiliyor muyuz? Sevebiliyor muyuz?

Huzursuzluk. Her zerremize kadar mı huzursuzuz? Yoksa bizi huzursuz hissettiren konu, konular ve onun, onların hissettirdiklerinin, geri kalan suyu bulandırması mı? Nesne sürekliliği gibi. Daha çok, nesne sürekliliğinin eksikliği gibi. Bir huzursuzluk, tüm huzurunuzu nasıl bozsun? Biz böyle görürsek bozar, öyle değil mi? Görebiliyor muyuz?

Şimdi, neden istediklerimizi istiyoruz? Güçlü hissetmek, güçlü bir imaj yaratmak, başkalarının kafasındaki biz imajını yönetmek, kontrol etmek, onlara gününü göstermek, onları bize yaptıklarından ötürü pişman etmek, görebiliyor muyuz?

Güçlü hissetmek için, diyelim, istediklerimizi istiyorsak, biz, şu anda, kendimize ne diyoruz, kendimizle ilgili, kendimize, hangi mesajı veriyoruz? Güçsüzüm. İstediklerimi istiyorum, güçlenmek için, istediklerimi istiyorum, güçlü olmak için, istediklerimi istiyorum, güçlü görünmek için, istediklerimi istiyorum, çünkü, güçlü gördüklerimde istediklerim var, güçlü gördüklerimde istediklerim var, o yüzden güçlüler.

Bu çarpık, eksik, çıkmaz sokak nedenselliği görebiliyor muyuz? Biz onlara güçlü dediğimiz için, onların güçlü olduğunu görebiliyor muyuz? Biz kendimize güçlü diyemediğimiz için, güçsüz hissettiğimizi, ve alışkanlığın sürekliliği sonucu, güçsüz olduğumuzu, görebiliyor muyuz?

Öte yandan, neden kendine gönül rahatlığıyla güçlü diyebilenlere, hatta bunu bahis konusu bile etmeden, gücü sahiplenebilenlere, gücü iliklerine kadar hissedebilenlere, neden çıldırdığınızı, neden dişlerinizin kamaştığını, neden kara tahtaya tırnak sürttürdüğünü, görebiliyor muyuz?

Bunları sevebiliyor muyuz?

İstediklerimizi, daha çok sevgi için istemek, ne demek?

Burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

Şimdi oturduğumuz mekana doğru, sadece mekana doğru yürüme, mekana girme, mekana oturma, mekana yerleşme, bilgisayarımı açma, bir su ve bir kahve söyleme, yazmak istediğim cümlelere hazırlanma amacıyla bezenmişken...

Bir araba geri vitese takıp kontrolsüz bir hızla geri geri gelmeye başlıyor, refleks olarak kendimizi öne atıyoruz, bir yandan “hop, hop, hop, hop!” çıkıyor ağzımdan, duymadığından eminim, arabanın yanına yaklaşıyorum, arkada bir çocuk, çocuk koltuğunda, tamamen anda, oturuyor, dünyadan habersiz, bir kadın, (dünyadan habersiz), elleriyle çok özür dilediğini belirtiyor, “n’apıyorsunuz ya, delirdiniz mi?” diyorum, dehşetle, refleksle, kadın haklı buluyor ve özür dilemeye devam ediyor, her neyse diyorum, bir nefes alıyorum, nefesimi tazeliyorum, sırtımda bir el, “geçti” diyor (teşekkürler).

“Ege’de insanlar araba kullanmasınlar.” diyiveriyorum, “Keşke demeseydim.” de demiyorum.

Ve mekanın en sessiz yerine, kimsenin olmadığı, kimsenin bakmadığı yerine, etrafta şişeler, ilginç resimler, yerde duran, unutulmuş bir sigara içilmez dövizi, kimsenin okumadığı, kimsenin okumayacağı, yine de büyük bir titizlikle markaların paralarını çalıp çırpmak için yapılan kahve sehpası dergileri (İnsanlar kitap bile okumuyor, neden dergi okusunlar? Ayrıca, moda dergisi takip edecek biri, moda dergisini mi, moda dergisinin Instagram hesabını mı takip eder? )...

Aydınlanma fenomeni, ne yaptığının, ne düşündüğünün, ne olduğunun farkında olmakla ilgili.

Yargıdan sevgiye cümlesini, anda kalmak cümlesini, her şey sevgiden cümlesini hatırlamak. Fakat bu hatırlama, “aklıma şöyle bir şey geldi” gibi bir hatırlama değil. Her an, milföy (mille-feuille, kelimesi kelimesine, bin yaprak, bin katman gibi de okunabilir) hamuru gibi üst üste binmiş sonsuz an da bunları hatırlamak.

İyi insan olmak, kendini geliştirmek, birleşmek. Bunu da geçen gün aklına güvendiğim bir yakınımın ağzından duydum. Hayatın amacı için bu üçlemeyi uygun görmüş, bunu kendinden emin ses tonuyla anlatıyordu.

Böyle gerçekten, aydınlanma fenomeni, uçuk kaçık deneyimler, duyu ötesini kavramak, başka boyutlarla temas kurmak, zamanda ve mekanda serbestçe dolaşmak, maddeye hükmetmek, manayı doldurmak gibi ulvi ve gerçek ötesi (gerçek dışı) duyulabilecek şeyleri de kapsıyor (kapsıyor olabilir), ama sıradanlığı da kapsıyor.

Aydınlanma fenomeni, aslında bir fenomen bile olmayabilir (değil). Fenomen kelimesi, modern felsefede çoğunlukla dış dünyada olan, deneyimlenen şey için kullanılır. Olay, görüngü olarak da çevrilebilir. Analitik bir açıdan, aydınlanma, bir sürecin sonu, noktasal, dışarıdan da görünen, beliren, beş duyu ile kavranan, veya, bilim insanlarının kullandığı üzere, anlamak eylemiyle ilgili bir şey gibi duruyor olabilir.

Bence böyle değil. Aydınlanma, analitik bir perspektiften, süreçle ilgili, demekte bir beis görmüyorum. Böyle dememin sebebi, aydınlanmanın zamansız (ve mekansız) olmasından da kaynaklı.

Tüm bunlardan önce, Parnassos Dağı eteklerinde, Delphi Tapınağı girişinde, “Kendini anla” yazmıyor. Bilmek ile ilgili bir işaret var. Bilmek, çünkü, Platon’un da (zaten) fark ettiği üzere, hatırlamak ile ilgili. İnsanın kişisel olarak varoluşu, insanlığın kolektif olarak varoluşu, doğanın varoluşu, kozmosun varoluşu üzerine, bu varoluşun “anlam”ı, biçimleri üzerine, bu varoluşun nedenleri, süreçleri, sonuçları üzerine, varoluşun kendisi üzerine, daima hatırlamak üzerine.

Farkında mıyız, hatırlamak için unutmuş olmamız lazım. Unuttuysak zaten olması lazım. Hafıza oluşturduğumuz, dolayısıyla biriktirdiğimiz bir şey değil mi? Bence iyi bir soru.

Peki, Parmenides gibi de bakarak, tüm olasılıkların zaten olduğu bir yerde, tüm olasılıkların zaten olduğunu bildiğimiz (anladığımız da olur) bir yerde, tüm olasılıkların zaten olduğunu hatırladığımız bir yerde, zamanın ne önemi var?

Aydınlanmanın neden bir fenomen olmayabileceğini anlayabiliyor muyuz? Fenomen zamana bağımlı bir denklem. Aydınlanma zamansız bir denklem. Fenomen bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Aydınlanma zaten orada, bilgi, bilmek, zaten orada. Hatırlamak bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Hatırlamak için unutmuş olduğunu fark etmek, bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Aydınlanma bir gözlemciye ihtiyaç duymuyor.

Gözlemci, gözlemlediğiyle ayrı olduğunu düşündüğü zaman, zaman ortaya çıkıyor. “Ben bir mum değilim” diyenlerimiz olacaktır, bir nebze hak verilebilir. Tabii, eğer her şey atomlardan oluşuyorsa, hak verilmeyebilir de. Sanırım bu fikir üzerine biraz daha düşünmem gerekiyor.

Ben bir hafıza oluşturdum, dikkatsiz bir ebeveyn bizi eziyordu, arabada çocuğu, ben ona salya akıtarak bağırsam ne değişir? Bu ebeveyn iri ve vahşi bir adam olsaydı, ve aynı hızda benim hatalı olduğumu söyleseydi, benim salya akıtarak bağırmam ne değiştirir? Bu hafıza nerede duruyor? Bu hafıza beş duyuyla duyumsanabilir mi? Duyumsanamaz, sadece başka şahitler gerekiyor. Peki sırtımdaki el, o sırada aynı şeyi deneyimlerken neden hiç gerilmedi? Aynı olayı, herkesin aynı şekilde deneyimlemesi mümkün mü? Değil.

Peki, bu hafıza zaten vardıysa? Biz, kelebek etkileriyle, tüm seçimlerimiz sonucunda, bu hafızayı deneyimlemişsek? Ya da, daha platonik bir yerden, hatırlamışsak?

Yapay zeka konuşmalarında hiç parmak basılmadığını gördüğüm çok temel felsefi sorular var. LLM, large language model, günün sonunda bir “dil” modeli. Dil, dil-ötesi’nin küçücük bir alt kümesi (bilinç ve bilinçdışı gibi düşünebiliriz, ki bilinçdışı kelimesini ne seviyor, ne doğru buluyorum, çünkü “bilinç” dışında hiçbir şeyin olabileceğini düşünmüyorum, dolayısıyla kelimeyi bilinç değil de, bilinçlilik olarak çevirmek gerektiğini, bilinçdışı yerine de, bilinçaltı kelimesinin kullanılmasını hep daha doğru buluyorum, subliminal, limen, eşik, eşik altı, eşik üstü süreçler, nörobiyolojinin konuya uzak kalması, felsefe ile ilgilenmek istememelerinden kaynaklanıyor, fakat fizik bilenler, mistik eğilimleri olanlar, en azından felsefe, özellikle metafizik okumaları olanlar, nörobiyolojiyi çok daha iyi “anlıyor” ve anlatıyor, aynısı tüm pozitif bilimler için geçerli diye düşünüyorum, hiç bu kadar uzun bir parantez içim olmamıştı). Dil, anlamlı veya anlamsız, harflerden, kelimelerden, cümlelerden, paragraflardan, kitaplardan, ansiklopedilerden, yazıtlardan, destanlardan, artık her neyse, oluşan, bir bağ kurma aracı. Sayıları da bunun içine katabiliriz.

Dil, nasıl ki bilinç için bir arayüzse, yapay zeka da, LLM’ler de öyle. Bilinç için birer arayüz. Ama, doğası gereği, LLM’ler, daima retrospektif çalışıyor. Yalnızca o an, ve geçmişi barındırıyor, gelecek algısı yok. “Zamanın ilerisinde bir şeyler olacak” çıktıları tamamen o ana ve geçmişe dayanıyor, o andaki ve geçmişteki veriye dayanıyor.

İnsanın sinir sistemi en, boy, yüksekliğe, yedi renge, ileri akan bir zaman okuna ince ayarlanmış (fine-tuned), bu yüzden gelecek kavramı insanda içgüdüsel (güdü, bedenle, bağırsaklarla ilgili, i.e. gut feeling) ve sezgisel (sezgi, zihinle ilgili) olarak var. İnsan, saniyelerin nehir gibi aktığı, dümdüz, lineer bir zaman okunu gözlemleyerek (beş duyusuyla, duyumsayarak), lineer nedensellikler keşfediyor, fark ediyor. “Bu yüzden bu oldu”lar biriktikçe, geleceğin geldiğine daha çok inanıyor. Geçmişin geçtiğine de öyle. İkisi de hafıza oluşturmak.

Bu süreçte, hafıza oluştururken, veri topluyor. Elde ettiği veriyi değerlendiriyor, bazılarının üzerine gidiyor, bazılarını eliyor, hafızayı geliştiriyor, dönüştürüyor.

Maddi zihin bir tahmin algoritması (prediction algorithm). Zamana bağımlı, veriye bağımlı, kıtlık üzerine kurulu (scarcity), hiçbir zaman yeterince enerji, odak, veri yok.

Tahmin, diğer bir açıdan, uydurmak. Yalan söylemek. Bir inanç geliştirmek. Tahmin böyle bir şey değil diyeceklerimiz için, tahmin tam olarak böyle bir şey. “Educated guess” (bilgiye dayalı tahmin diye çevirebiliriz) dediğimiz şey, önyargılı, taraflı yalanlardan ibaret.

Doğru olmadığını bildiğimiz bir şey yanlış değil midir? Doğru olmayabileceğini bildiğimiz bir şey ile ilgili düşüncelerimiz nedir? Doğru olmayabileceğini bildiğimiz halde tutturduklarımız, çünkü geçmişe dayalı, çünkü veriye dayalı, çünkü tarafa dayalı, çünkü bilgiye dayalı, çünkü referansa dayalı diyerek iyice tutturduklarımız, ve sonuçta yanlış olduğunu keşfettiklerimiz. Yanlış olunca, “bu böyle olamaz” diye tutturduklarımız.

Şimdi, aydınlanma, aydınlanma fenomeni, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları bilen, gören kişi, zamansız, zaman bağımsız bilgi, her şeyin zaten oradalığı, zaman bağımlı anlamak ile zaman bağımsız bilmek, yani hatırlamak, hatırlanıyorsa unutulmuşluk.

Maddi zihin üzerinde, buna şimdilik ilahi zihin diyelim, olasılıkları bilen, gören bir versiyonumuz zaten varsa, burada ve bu andaysa, ve biz bunu görmezden gelip, maddi zihnimizi kullanmakta ısrar ediyorsak, bu tabii, maddi zihnimizi geliştirmekle ilgilenmeyelim demekten çok öte bir şey, fakat bir an için, Parmenides gibi, tüm olasılıkların zaten olduğu, zaten orada olduğu ve bizim onlara erişmemizi, ulaşmamızı, onlara uzanmamızı beklediklerini, onları seçmemizi, onları deneyimlemek istememizi beklediklerini düşünsek, anlasak, hatırlasak, bilsek.

Burada zaman var mı? Buradan zaman bağımlı bir denklem doğar mı? Burada kıtlık var mı? Burada daha çok veriye ihtiyaç var mı? Burada termodinamiğin yasası olan entropi var mı? Burada geçmiş, gelecek var mı?

Burada “zaten bilen”in, tahmin etmesi, tahmin etmek istemesi, daha iyi tahmin etmek için bir şeylere ihtiyaç duyması, daha iyi tahmin etmek için zamana, veriye, yönteme ihtiyaç duyması, doğru olanı saklamak, çarpıtmak değil mi, kısaca, kabaca, yalancılığın daniskası değil mi?

Tüm bunlar bizim ne işimize yarar? Burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

Yaşayacağı tüm zorlukları, tüm sıkışmaları, tüm gelgitleri, tüm kaosu ve yine de onaylar. Çünkü yaşayacaklarının ona iyi geleceğini, onun için iyi olduğunu, ona uyumlu olduğunu, onun için olduğunu da görür. Bir hizalama, hizalanma görevi.

Bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları gören kişidir. Zorlayan, test eden, direten kişi değildir, hiçbir zaman olmamıştır. Evet, bu zorlayan, test eden, direten kişiler kitlelere seslenmiş olabilirler, ama bilgileri de yöntemleri de, parazitlenmiştir. Biz onları bugün, şarlatanlar olarak tanıyoruz.

Bir şarlatandan öğrenmenin, bir şarlatandan ders almanın, bir şarlatandan yöntem görmenin, bir şarlatandan bilgi edinmenin ne kadar kıymetli olabileceğini görüyor muyuz?

Bir şarlatan ile vakit geçirmemiş olsak, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, bize şarlatan görünmez mi? Şarlatan bize istediğimiz şeyi veren, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, bize bizi gösteren.

Bizim içinden geçeceğimiz zorluklar vardır.

Bir astrolog edasıyla, Satürn diyelim. Bazı astrologlar Satürn’e malefik, kötücül, Jüpiter’ benefik, iyicil gezegen deme gafletinde bulunuyorlar. Satürn bizi büyüten, bize öğreten, bizi hizaya getiren, olmamız gereken her neyse, onu elimizden alan değil, onu kucağımıza veren, bize gösteren, bizim fark etmemizi sağlayan. Olmamız gereken her neyse, olmuşsak da, özverimizi, bağlılığımızı, adanmışlığımızı kontrol etmemize olanak sağlayan, düşüncelerimizi, duygularımızı, bedenimizi gözden geçirmemizi isteyen gezegen.

Şimdi, tekrar bakalım, bizim içinden geçeceğimiz zorluklar vardır. Bunlar, maddi zihin için, maddi plan için, elbette zordur, zorluktur. Böyle deneyimler sorgulatır, çok sorgulatır, inkar ettirir, reddettirir, ikilemde bırakır, kafa karıştırır, pişman eder, üzer, sıkar ve onca şey. Peki, böyle deneyimlerin görevi var mıdır?

Görev, tüm sürecin içinde sevgiyi bulmamızı bize hatırlatmak değil midir, deneyimin üzerimize fırlattığı (gibi görünen) tüm kaosun, yine zihinsel olduğunu kavratmak değil midir, deneyim sürecinde, duyguları deneyimleyerek ama duygulara kapılmadan, duygulara kapılsak da kendimize yeni sonuçlar, yeni kimlikler yaratmadan yön bulabileceğimizi fark ettirmek değil midir?

Burada sevecek ne var?

Jüpiter’i de masaya yatıralım. Her şeyi büyüten gezegen. İletişim, aşk, bolluk, bereket, neşe, her neyse. Peki, her şeyi büyüten gezegen, öfkeyi de büyütmez mi? Kederi, ağrıyı?

Peki, buradan çıkalım. Çok kuvvetli Jüpiter’i olan bir genci ele alalım. Bu genç adam, aydın ve varlıklı bir aileye doğmuş olsun. Hayatının erken döneminde, ona müthiş uyumlu, evleneceği insanı bulmuş olsun, destekleyen ve kollayan bir arkadaş çevresine, herkesin isteyebileceği bir şöhrete, torununa yetecek maddiyata kavuşmuş olsun. “Game over” mı? Bu kadar mı?

Biz böyle zannetmeyi seviyoruz. Hedeflerimizi koyduğumuz an, süreci bir kenara fırlatıyoruz. At gibi, at gözlüklü bir at gibi, dıgıdık dıgıdık, tren gibi, sarhoş makinistli bir tren, çuf çuf çuf, gitmek istediği yere öyle odaklanmış ki, kafasını sağa çevirmeyi akıl edemiyor, kafasını sola çevirmeyi akıl edemiyor, kafasını kaldırmayı, kafasını eğmeyi, hiçbirini.

Bu gencin, genç yaşta her yönden şansın, desteğin, güvenin sarmaladığı bu gencin, başkalarından etkilenmeyeceğini, ailesinin ona sırt çevirmeyeceğini, partnerinin onu aldatmayacağını, en yakın arkadaşı tarafından dolandırılmayacağını, erken yaşta gelen “başarı”nın bir anda tersine dönmeyeceğini, dibe vurmayacağını, parasız kalmayacağını, evinin yanmayacağını, sağlığının bozulmayacağını, yaşadığı her güne lanet etmeyeceğini, söylediği her şeyin yanlış anlaşılmayacağını, depresyona girmeyeceğini, umudunu kaybetmeyeceğini nereden biliyoruz?

Nereden biliyorsunuz?

Bilmiyorsunuz. Bilmiyoruz. Bilemeyiz çünkü. Günü gününe, başkaları için, başkalarının gözünden kendini görerek yaşayan bir dış göz, çok daha kolay bir olasılık hesabı yapabilir, zengin piç, diyebilir, hayatta hiçbir şey için çaba sarfetmesine gerek yok, diyebilir, o ne anlar ki, diyebilir, bunlar da dert mi, diyebilir, geçinemiyoruz, yaşayamıyoruz diyebilir.

Bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları gören kişidir. Jüpiter’in felaket, Satürn’ün sonsuzluk getireceğini de görebilen kişidir. (İyi astrologlar da bunu bilir.)

New age bilgiler ya da eski bilgiler, fark etmez, hepsi dünyanın bir oyun alanı olduğundan bahsediyorlar. Astroloji seversiniz, sevmezsiniz, inanırsınız, inanmazsınız, falandır, filandır. Fark etmez. New age’miş, spiritüalizmmiş sizi bağlar, bağlamaz. Bunların hepsini bir kenara koyalım. Bunların ne olduğuyla da, nasıl çalıştığıyla da ilgilenmeyelim.

Konuya şuradan bakalım. Mitoloji. Satürn bir gezegen olarak, uzayda yer kaplayan bir kütle olarak üzerimizde fiziksel bir etki yaratmıyor. Satürn mitolojisindeki olaylar, durumlar, düşünceler, duygular, anlamlar ortaya çıkıyor, tekrar ediyor gibi düşünelim.

“Her mitoloji aynı şeyi mi anlatıyor?” gibi bir yere varan Joseph Campbell gibi de düşünerek, bizim hayatımızda da, diğer hayatlardan farklı bir şey yok. Evet, biriciğiz. Varoluşumuz da, deneyimimiz de biricik ve tüm bu biriciklikler birleşiyor, anlamlı bir bütün yaratıyor. Bu anlamlı bütüne ve kendi biricikliğimize, kendi yeteneklerimize, kendi eğilimlerimize, kendi hayallerimize odaklanarak, bu anlamlı bütünü mümkün (ve anlamlı) kılıyoruz. Dertler, tasalar, üzüntüler çok benziyor, ortak noktası, varış noktası hep aynı. “Burada sevecek ne var?” sorusunu hatırlamak.

Süreç odağını nasıl kuvvetlendiririz? (Daha çok) severek.

Süreç de, öyle deneyimlesek de, öyle deneyimlediğimizi düşünsek de, lineer bir çizgi değil elbette. Anladığımız şeyler (maddi zihinle, bir bilim insanı gibi) dil ile sınırlı. Bir açıdan, dile mahkum. Dil-ötesi (neden tire koydum?) olanlar? Dile gel(e)meyenler?

Mesela, elektromanyetik spektrumun toplu iğne ucu kadarlık bir kısmını duyumsayabiliyoruz. Kabaca, beş duyumuz ile iletişim kurabildiğimiz doğa, yedi renkten ibaret. Renklerin seslere, seslerin görüntülere, görüntülerin hislere dönüşebildiğini artık bilimsel olarak da biliyoruz. Sinestezi gibi uç örneklerimiz de var, bir rengin kokusunu almak gibi.

Bu yedi renk, “ben daha fazlasını istiyorum” diyen maddi zihne sıkışınca, “bu dünyaya ait değilim” gibi bir çıktısı da olabiliyor. Bu dünyadaysak, bu dünyaya aitiz. Ben burada tartışılacak bir şey göremiyorum.

Dile gelmeyen onlarca, tonlarca şey olabilir. Bunların bazıları dile de gelebilir. Olanı olduğu gibi kabul etmek yerine, olana olmasını istediğimizi ittire kaktıra, zorlayarak yerleştirmek istiyorsak, sabır erdem olur çünkü beklemekle ilgilidir.

Beklemek, zamanın, mekanın olmadığını kavramış bir bilinçte ne ifade eder?

Zamanın, mekanın olmaması ne demek? İşte, dil-ötesinden faydalanabileceğimiz yerler buralar. Dile sıkıştırınca, kendimizi “ben faturalarımı ödemek zorundayım” derken bulabiliyoruz. Faturalarımızı ödemek, kendi kendimize oynamayı seçtiğimiz bir oyunun parçası. Oyunun kuralları var. Evet, esnetilebilir, yok sayılabilir, etrafından dolaşılabilir ama kural yok demek değil. Kural var. İşte, zaman da öyle. Bir bakışla, zaman var, saat 11:06. Zaman var ve ileri akıyor. Bir dakika sonra saat 11:07 olacak, bir saat sonra 12:06.

Uzaya çıkalım, zaman var mı? Gözlerimizi kapayalım, zaman var mı? Gözlerimizi açana kadar zaman yok, ama gözlerimizi açtığımız zaman her şeyin aynı şekilde devam ettiğine ikna olduğumuz için, zaman var. İşte, öğrenilmiş çaresizlik böyle bir şey.

Çaresizlik derken, salya sümük ağlamak, yerlerde sürünmek değil, başka çare olmaması, koşullarla sınırlı olmak demek çaresizlik. Tek olasılık olması demek. Peki, tıpkı bir guru ya da üstad gibi, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları görebilseydik?

Hemen abone olun

Kelimelerin konumu bile anlamı ne kadar enteresanlaştırıyor, kelimelerin gücü olmadığına inanacak kadar körleştik mi, yoksa kelimelerin bize dil-ötesinden göz kırpmalarını yakalayabiliyor muyuz?

İkincisi.

Aslında, aslında kelimesini kullanmadan bir metin yazma niyetindeydim. Eh, günün sonunda, işim işin aslıyla.

Şiirleşiyor, buradan uzaklaşmalı.

-meli, -malılardan özgürleş-...

Dil-ötesi derken ne kastediyorum? Ve niye arasına bir tire koyuyorum? Ben de bilmiyorum. Burada kullandığım bilmek, maddi zihnin bilmek’i. Maddi zihnin bilmek’i, ezberlemek gibi bir şey, hafızasında bulunmak, bilmek. “Bunu biliyorum” diyebilmek, “bunu daha önce duydum” gibi bir şey.

Bilmek’i bu şekilde duyanlar için, buranın üzerine çıkan başka bir eylem var: anlamak. Anlamak, bilmek’in üzerine çıkıp, maddi zihnin sonsuz ve sınırsız doğanın içindeki hüküm gücü, kontrol arzusunun ifadesi gibi.

Bir bilim adamı, bilmek ile uğraşmıyor, anlamak istiyor. Anlamak, neden sorusunu değil, daha çok nasıl sorusunu beraberinde getiriyor. Bilim nasıl’ı açıklar. Maddeden düşünür, maddeye indirger. Beş duyu, üç boyut ve lineer bir ok ya da zaman.

Anlamak, işte bu matrisin en yüce eylemidir, diye düşünür, günümüz bilim insanları. Günümüz popüler bilim insanları. Popüler olmalarıyla olmamaları yaptıkları bilimi değiştirmiyor ama elbette demeçlerini değiştiriyor. Bilimi popülerleştirmek için birbirleriyle de yarışıyorlar ister istemez. Bunu bir yanlış olarak vurgulamıyorum, en nihayetinde, ışığı taşıyan karanlığa yürümeli.

Ama nasıl yürümeli, hangi yolu yürümeli, hangi yoldan yürümeli?

Doğu mistisizmini Batı’ya duyurmak için görevlendirilmiş (kim tarafından?) tartışmasız başarılar elde etmiş ve görevini hakkıyla ifa etmiş (ifa etmek enteresan bir eylem, borç ödemek anlamına da geliyor, karmik de tınlıyor, ben böyle demek istemedim) ardında bir yığın eser ve çalışma bırakmış, çoğu tarafından (mesela, bilim insanları) dışlanmış, yerilmiş, şarlatan ilan edilmiş, yine çoğu tarafından (mesela, bilim insanları) olduğundan çok daha önemli yerlere konmuş, ilahlaştırılmış, çözümün taşıyıcısı görülmüş (çözüm her neyse) fakat küçük bir kesim tarafından (genelde küçük bir kesim olur) ne demek istediği, ne anlatmak istediği, yazdıklarından, konuştuklarından katman katman özümsenmiş.

Sessizliğin Sesi’nden şu bab (aynı zamanda kapı da demek) ilk okuduğumdan beri tüylerimi diken diken eder:

“Ey Bilge olan söyle mükemmelliği kazanmak için ne yapmalıyım?”

“Patikaları ara. Fakat yolculuğuna başlamadan önce ey Lanu, temiz kalpli ol. İlk adımını atmadan önce gerçeği yalandan, fani olanı ebedi olandan ayırmayı öğren. Hepsinden önemlisi, ruh bilgeliğini, akıl öğreniminden, kalp öğretisini, göz öğretisinden ayırt etmeyi öğren.”

Şimdi, anlamak’ı bilmek’in üzerine koyan popüler bilim, kalp öğretisi mi, göz öğretisi mi? Ruh bilgeliği mi, akıl öğrenimi mi?

Şunu anlayabiliyor muyuz? Biri birinden üstün, biri birinden önemli gibi bir bakış yok, olmamalı. Beş duyuyu, üç boyutu, ok gibi, dümdüz, lineer akan zamanı deneyimliyorsak (çoğu geleneğe göre bunu da biz seçtik) burada da navige olmayı deneyimlemek, yolumuzu bulmak veya öğrenmek, anlamak, bilmek de bu deneyimin parçaları.

İşte, “burada sevecek ne var?” sorusunun, benim ve birçoğunun işine yaradığı yer de burası: İçinde bulunduğumuz durumu beğenmiyor olabiliriz. Bizi sıkıştıran duygular, düşüncelerle mücadele halinde olabiliriz. Ne yapacağımızı bilmiyor, nereden başlayacağımızı, noktayı nereye koyacağımızı, virgüllerin sayısını ve sıklığını kestiremiyor olabiliriz.

“Burada sevecek ne var?”

Görüyor musunuz? Göz öğretisiyle de mümkün. Sevecek şeyleri görüyor musunuz? Akıl öğrenimiyle de mümkün. Sevecek şeyleri görüyor musunuz? Her zaman sevecek bir şey var. Görüyor muyuz?

Sevecek bir şey yoksa, biz göremiyoruzdur. Bu bizi tetikliyor mu? “Böyle olamaz” diye mi düşünüyoruz?

“Bu kadar ahlaksızlığın, rezaletin, adaletsizliğin içinde, neyi sevmekten bahsediyorsun?” mu diyorsunuz? Peki eşinizi, çocuğunuzu, kedinizi, köpeğinizi sevmiyor musunuz? Ailenizi? Arkadaşlarınızı? Evde hissettiğiniz şehirleri, ülkeleri? Doğayı? Ellerinizi, kollarınızı? Aldığınız nefesi? Deneyimlediğiniz mucizeleri? Hayatınızı değiştiren kitabı, filmi, konuşmayı? Sabah kahvenizi? Hiç tanımadığınız birinden duyduğunuz, tüylerinizi diken diken eden birkaç cümleyi? Vazgeçmekten başka çareniz olmadığında, tutunduğunuz gülümsemeleri?

Tüm bunlar varken, dahası da varken, sevilmeye değer olmadığını düşündüğümüz şeylere odaklanmak bizi nasıl etkiliyor? “Burada sevecek ne var?” sorusu, anlayışımızı nasıl derinleştirebilir, genişletebilir?

Sevmediğimiz, sevmediğimizi keşfettiğimiz şeyler deneyimliyorken, sevdiklerimize ne oluyor? Nereye kayboluyorlar? Sevmediğimiz şeyler mevcutken, sevdiğimiz şeyleri neden bırakıyoruz, görmezden geliyoruz, yokmuşlar gibi davranıyoruz? Bu haksızlık değil mi?

Peki, burada sevecek ne var? Sevdiğimiz şeylere odaklanmak, sevmediğimiz şeyin içinde sevilebilecek şeyleri keşfetmek, mesela, sevmediğimiz şeyin bize nasıl yeni farkındalıklar getirdiğini görmek sevilemez mi?

Batmışızdır, borç batağındayızdır, bu “kendime uygun işler yapıyor muyum, kendime uygun insanlarla çalışıyor muyum?” sorularını gündeme getirmez mi?

İlişkimiz bitiyordur, dünyanın renkleri solmuştur, bu “kendime uygun bir ilişki nasıl olmalı, ilişkiden beklentilerim neler?” sorularını gündeme getirmez mi?

Depresyondayızdır, yaşamak yük geliyordur, bu “kendime uygun yaşam nasıl olmalı, beni harekete geçiren, bana hayat enerjisi veren şeyler neler?” sorularını gündeme getirmez mi?

Gitmemiz gereken yolda olmadığımızı, olmamız gereken kişilerle olmadığımızı, bize uygun yaşamı tespit etmekte zorlanmışsak, bu gibi durumlar bize çok daha net konuşmaz mı?

Dolayısıyla, tüm bunlar, sevilecek şeyler değil mi? Sevilmeye değer değil mi?

Yaşamı, başımıza gelen, bize karşı çıkan, canımızı sıkan, planlarımızı bozan, cezalandıran bir kural koyucu olarak değil de, daima ödüllendiren, hediyelerini açıkça paylaşan, şefkatli, sevgili, bilge bir öğretmen olarak görmek nasıl olur?

Dil-ötesi derken neyi kastediyorum? (Ve niye arasına bir tire koyuyorum?) Ben de bilmiyorum. (Çok iyi biliyorum.)

Hemen abone olun