Sınıflara ayırma işini bilinç seviyelerine göre yapma tavrı ilgimi çekmiş olsa da, bunu nasıl daha iyi ölçebileceğini keşfeden Amerika, muhakkak daha bilinçli olmayı da satardı. Daha mı bilinçli olmak istiyorsunuz? Müjde! Yalnızca bir ayda, sadece doksan dokuz nokta doksan dokuz dolara! Katılımcılarımız hayvan gibi memnun!

Sınıf bilinci, hırsı körüklüyor. Sınıflar ortadan kalksın, bilinci de. Enteresan. Bourdieu-esque, kendi sınıfını bilmek ve buna tamam olmak değil, neden ben başka sınıfta değilim demek, başka sınıfların adetlerini, alışkanlıklarını, adet, alışkanlık edinmek istemek, üzerimize oturmasa bile. Bir kültürel sermaye yaratmak istemek, ama bunu üzerimize yakışmayan ya da üzerimize olmayan ya da zaten olmayan bir gömlekle denemek, gibi.

Ama, bir yandan, nesiller boyu hekim bir ailenin çocuğu sanatçı olmak isteyince, bunu bir problem görüyoruz. Nesiller boyu memur bir ailenin çocuğu hekim olmak isteyince, bunu bir problem görmüyoruz. Oklar var, yönleri var, doğrultu yok. Yönler ve oklar var. Yukarısı, aşağısı.

Benim zamanımda, şu laf çok vardı mesela, çok akıllısın, neden tiyatro okumak istiyorsun, boşa gider.

????

Kafa bu. Lineer, ileri ya da geri, başka seçenek yok, muş gibi.

Amerika derken de, bunu kast ediyorum. Daha iyi, gibi bir imaj, bir imago. Daha iyi nedir?

Mesela, new age, “her gün, her yönden, daha iyiye” denir, bu nedir, neden denir? “Bundan daha iyi nasıl olur?” denir, bu nedir, neden denir? “Bundan daha iyi nasıl olur?” şu andakinden pek de memnun değilim, ya da çok memnunum ama daha memnun olabileceğim bir olasılığı görüyorum, onu görmemin sebebi de Amerika işte, daha iyi imajı ve imagosu (ikisini farklı anlamda kullanıyorum).

Şunun gibi, tanrının, insanın büyük t’sine ihtiyacı var mı? Biz var zannediyoruz. Biz Tanrı yazmamız gerektiğini düşünüyoruz. (Bence de böylesi daha iyi, ama bu soruyu sormak da iyi). Kendi kendimize koyduğumuz kıstaslar, kendi kendimizi eğlediğimiz, nedenleri kaçırtan, asılları kaçırtan, eksilten, yettirmeyen (böyle bir kelime yok), bu bakış açısı. Kraldan çok kralcılık da diyebiliriz.

“Bundan daha iyi nasıl olur?” veya “her gün, her yönden, daha iyiye” bir bakış açısı sorunu, da olabilir.

Advaita Vedanta da buna güzel cevaplar veriyor. Her şey mükemmel, her şeyin mükemmel olmadığını düşünmek problem. Diğer geleneklerdeki gibi, tek bir nihai gerçeklik var, bu gerçeklik, doğası gereği, tam, eksiksiz, mükemmel. (Bana Parmenides’i de hatırlatıyor) Bir slop denemesi: Aydınlanma, yeni bir şey elde etmek, hiç gitmediğimiz bir yere varmak değil; zaten mükemmel olanı örten cehalet perdesini kaldırmaktır. Yapay zeka gibi yazmak da zor, görünce tiksiniyoruz ama, bilişsel bir ayrışım da görüyorum.

Gerçeği olduğu gibi görmemizi engelleyen, bizi illüzyona, “burada bir sorun var” algısına iten zihinsel tül, maya, dünyayı değiştirmeye çalışmayı bırakıp, her şeyin zaten en başından beri eksiksiz ve mükemmel olduğunu (her şeyin Brahman ile bir olduğunu) idrak etme durumu, mokşa.

Advaita, ikili olmayan, “non-dual”, iyi-kötü, güzel-çirkin, hatta, ben-sen, bile olmadığı bir bakış sunuyor.

Bir egzersiz (kişisel gelişim kitabına dönmemeli): Gözlerimizi kapatıp derinleşiyoruz. Derinleşebildiğimiz kadar derinleşiyoruz. Muhakkak, gündelik sorunlar, yapılacaklar listesi, önce yüzeydeki şeyler, sonra belki, biraz daha derine, son birkaç yılımızı yönlendiren şeyler, sonra belki, biraz daha derine, hayatımıza, belki dışarıdan, bir dış göz olarak bakma işi, büyük sorular, varlık var mıdır, ben kimim, sonra belki, bunlara sadece baktığımız, tutunmadan, önce aktif olarak bırakarak, sonra pasif olarak bırakarak, bu ikisinin farkını da keşfederek, baktığımızın siyahlığından da özgürleşmek, “ben siyah görüyorum”dan bile, orası işte, oradalık.

Bunu, yaşam süresince, tutmayı anlatıyor, gibi geliyor, tüm bu öğretiler. Bunu tutmak demek, zaten, erdemlerin peşinde olmayı, etiğin yanında durmayı, her şeyin mucizesini, görmeyi hatırlatıyor, gösteriyor da. Diye düşünüyorum.

Burada sevecek ne var, sorusu da öyle. Orada yön yok. Yukarısı, aşağısı yok. Ayrım da yok. Daha iyi, daha kötü yok. Bu kadar.

Subscribe now

Gerçi, Voltaire de, burada sevecek ne var, sorusunu daha çok sormuş olsa, Candide ortaya çıkmazdı belki, burayı geçiyorum.

Biraz daha net bir yerden gidelim. Birinin salak olduğuna nasıl kanaat getiriyoruz? Neye istinaden, birine salak diyoruz da, kendimizi bunun dışında tutuyoruz? Biri salak olurken, diğerine dahi dememizdeki motivasyonlar neler? Yerine göre mi, durumuna göre mi, tipine göre mi, neler?

Salak birinin, kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli olması, kimi salak yapar?

Ama gerçekler başka, başka gerçekler var, bu gerçeklere göz yuman biri elbette salaktır, mı diyoruz?

Bizim gördüğümüz gerçekleri, mutlak gerçeklik, bizim anladıklarımızı (bilimini anlamak’ı), anlaşılması gereken, anlaşılması istenen , yapan, nedir?

Bu ayrımlarımız, bizi, bir başkası için, salak yapmıyor mudur? Ama, bir sebepten, biz başkalarına salak derken, salak olmadığımıza bir nebze daha iknayız. Neden?

Şimdi, bu nedene tutunalım. Bizim gördüğümüz, anladığımız başka gerçekler var ve bunlar mutlak gerçeklere, anlaşılması gereken ve istenenlere daha yakın. Harikulade. Önemli bir hizmette bulunuyoruz yani. Fakat, hayatımıza bakalım. Bir başkasına salak deme ihtiyacı hissederken, kendi içimizde, mutlu, tutarlı, neşeli miyiz?

Kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli biri, bile isteye, bir başkasına salak der mi?

Gerçekler acıdır, gerçeklerle yüzleşmek de acıdır lafının da yanlış anlaşıldığını, çünkü bu yanlış anlaşılmadan ötürü, insanın özünün kaygı olduğunu, acı olduğunu (suffering) ve bunu romantize etmenin doğal olduğunu, işte bakın, bu benim bagajım, bagajım yerde, yara bere, dolu, ağzına kadar dolu, ve buna rağmen, ben, bagajımı sürüyorum, hayatıma devam ediyorum, bu gerçekleri görüyorum, anlaşılması gerekenleri anlıyorum, gibi bir tavır ile acındırmak mı, güçlü durmak mı, nedendir bilinmez, başkalarını buna ortak etmek isteyerek ve yalnızlığımızı kutsayarak, bu yalnızlık, elbette, inziva yalnızlığı değil, yapayalnızlık, kimsem yok yalnızlığı, cümleyi bağlayamayacağım.

Biz böyleysek, elbette, her şey ve herkes salaktır.

Şimdi, bakalım, kendi içinde, mutlu, tutarlı, neşeli biri, kendi kurallarıyla, kendi sıradanlığında, doya doya yaşayan, küçük şeylerden mutlu olan, sorunlara, sıkıntılara pek takmayan, kendinden büyük bir şeyin parçası olduğunun bilincinde, başkaları olmak için, başkalarına falan şekilde görünmek için, bir çaba yok, belki birkaç şey daha.

Bu kişi, gündemi harfiyen takip etmediği için, kimin eli kimin cebinde, bilmediği ya da ilgilenmediği için, dünyadaki tüm acılara tek tek bakmadığı, bu acıları bir de kendi yaşamadığı, dünyanın ne kadar berbat bir yer olduğuna ikna olmadığı için, salak mıdır?

Yoksa, bizim hayatımıza odaklanmamak için, bahanelere mi ihtiyacımız var? Bir de bu açıdan, görebiliyor muyuz?

Bunun, dünyada ne oluyorsa olsun, herkes yesin birbirini, çalsın çırpsın, bana ne, demek olmadığını, görebiliyor muyuz? (Göz öğretisi) Biz, kendi gündemlerimizde, erdemlerin peşinde, etiğin yanında, durdukça, biz kendimize, ailemize, eşimize, çocuklarımıza, çevremize örnek olmaya odaklandıkça, burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

İstemek ne demek?

Ne istediğimizi sorguluyoruz, nasıl istediğimizi sorguluyoruz, cevaplar da buluyoruz, birçok cevap buluyoruz, onca cevap, tonla cevap, gırla cevap, deniyoruz, eliyoruz, tekrar deniyoruz, buldum diyoruz, yerin dibine giriyoruz, göklere çıkıyoruz, buldum diyoruz, buldum, bu sefer buldum, işte bu sefer, bu sefer oldu, işte, ve hayır, hayırmış, (vardır bir hayır), yeni virgüller.

Neden istediğimizi sorguluyor muyuz? Neden bunu istiyorum? Neden bu istediklerimi istiyorum?

Daha da altını çizmek istiyorum.

Beraber. Okuyalım.

Neden istediklerimizi istiyoruz? Bunu hiç sorguladık mı? Yeteri kadar neden sorusunu sorunca, çok basit cevaplarla karşılaştığımızı görebiliyor muyuz?

İstediklerimiz ihtiyaç mı, gibi bir soru da değil. İstediklerimize gerçekten ihtiyacımız var mı, gibi değil. İstediklerimizi gerçekten istiyor muyuz, da değil. İstediklerimiz kimin istekleri, da değil. Neden istediklerimizi istiyoruz?

Bir isteğimizi düşünelim, herhangi bir istek. Birlikte düşünelim. Basit bir şey düşünelim ya da basit bir şeye indirgenebilecek bir şey düşünelim. Gündelik isteklerimiz, rutin isteklerimiz. Eş, iş, yapmak istediğimiz ama yapamadığımız, zaman yaratmak istediğimiz şeyler, vazgeçmek istediğimiz bir alışkanlığımız, daha çok para, para da değil, hakkımı almak istiyorum sadece, gibi çıkarımlar, çok da bir şey istemiyorum yani, karşımdakiler bana düzgün davransınlar istiyorum, gibi çıkarımlar, uyum sağlamak istiyorum, kendim olabilmek istiyorum, yargılara kulak asmamak istiyorum, yargılamamak istiyorum, gibi şeyler. Sonuçta, kim sağlığı, bütüncül, mükemmel sağlığı deneyimlemek istemez ki, kim huzuru, rahatlığı, neşeyi doyasıya hayatına katmak istemez ki, kim aşkı doyasıya yaşayacağı bir partner istemez ki, kim bir harcayamayacağı kadar para istemez ki, kim geleceğin, geçmişin derimize geçirdiği tırnaklardan özgürleşmek istemez ki, değil mi?

Tekrar soralım, neden istediklerimizi istiyoruz?

Sağlığı, yana yakıla kim ister? Huzuru, yana yakıla kim ister? Rahatlığı, yana yakıla kim ister? Neşeyi, yana yakıla kim ister? Devam edelim mi?

Şimdi, neden istediklerimizi istiyoruz, neden istiyoruz, görebiliyor muyuz? Sağlıksız, huzursuz, rahatsız olduğumuz için, olduğumuzu düşündüğümüz için. Nesnel olduğunu düşündüklerimiz yanında, öznel olanlar da biriktiği için.

Olanı da olduğu gibi kabul ederek, reddetmeden bile olsa, konu sağlıksa, sağlığımız gerçekten yok mu? Mesela, boğazımız ağrıyorsa ve bunun adı sağlıksızsa, yine mesela, kulağımız duymuyor mu, gözümüz görmüyor mu, yürüyemiyor muyuz? Görebiliyor muyuz? Sevebiliyor muyuz?

Huzursuzluk. Her zerremize kadar mı huzursuzuz? Yoksa bizi huzursuz hissettiren konu, konular ve onun, onların hissettirdiklerinin, geri kalan suyu bulandırması mı? Nesne sürekliliği gibi. Daha çok, nesne sürekliliğinin eksikliği gibi. Bir huzursuzluk, tüm huzurunuzu nasıl bozsun? Biz böyle görürsek bozar, öyle değil mi? Görebiliyor muyuz?

Şimdi, neden istediklerimizi istiyoruz? Güçlü hissetmek, güçlü bir imaj yaratmak, başkalarının kafasındaki biz imajını yönetmek, kontrol etmek, onlara gününü göstermek, onları bize yaptıklarından ötürü pişman etmek, görebiliyor muyuz?

Güçlü hissetmek için, diyelim, istediklerimizi istiyorsak, biz, şu anda, kendimize ne diyoruz, kendimizle ilgili, kendimize, hangi mesajı veriyoruz? Güçsüzüm. İstediklerimi istiyorum, güçlenmek için, istediklerimi istiyorum, güçlü olmak için, istediklerimi istiyorum, güçlü görünmek için, istediklerimi istiyorum, çünkü, güçlü gördüklerimde istediklerim var, güçlü gördüklerimde istediklerim var, o yüzden güçlüler.

Bu çarpık, eksik, çıkmaz sokak nedenselliği görebiliyor muyuz? Biz onlara güçlü dediğimiz için, onların güçlü olduğunu görebiliyor muyuz? Biz kendimize güçlü diyemediğimiz için, güçsüz hissettiğimizi, ve alışkanlığın sürekliliği sonucu, güçsüz olduğumuzu, görebiliyor muyuz?

Öte yandan, neden kendine gönül rahatlığıyla güçlü diyebilenlere, hatta bunu bahis konusu bile etmeden, gücü sahiplenebilenlere, gücü iliklerine kadar hissedebilenlere, neden çıldırdığınızı, neden dişlerinizin kamaştığını, neden kara tahtaya tırnak sürttürdüğünü, görebiliyor muyuz?

Bunları sevebiliyor muyuz?

İstediklerimizi, daha çok sevgi için istemek, ne demek?

Burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

Şimdi oturduğumuz mekana doğru, sadece mekana doğru yürüme, mekana girme, mekana oturma, mekana yerleşme, bilgisayarımı açma, bir su ve bir kahve söyleme, yazmak istediğim cümlelere hazırlanma amacıyla bezenmişken...

Bir araba geri vitese takıp kontrolsüz bir hızla geri geri gelmeye başlıyor, refleks olarak kendimizi öne atıyoruz, bir yandan “hop, hop, hop, hop!” çıkıyor ağzımdan, duymadığından eminim, arabanın yanına yaklaşıyorum, arkada bir çocuk, çocuk koltuğunda, tamamen anda, oturuyor, dünyadan habersiz, bir kadın, (dünyadan habersiz), elleriyle çok özür dilediğini belirtiyor, “n’apıyorsunuz ya, delirdiniz mi?” diyorum, dehşetle, refleksle, kadın haklı buluyor ve özür dilemeye devam ediyor, her neyse diyorum, bir nefes alıyorum, nefesimi tazeliyorum, sırtımda bir el, “geçti” diyor (teşekkürler).

“Ege’de insanlar araba kullanmasınlar.” diyiveriyorum, “Keşke demeseydim.” de demiyorum.

Ve mekanın en sessiz yerine, kimsenin olmadığı, kimsenin bakmadığı yerine, etrafta şişeler, ilginç resimler, yerde duran, unutulmuş bir sigara içilmez dövizi, kimsenin okumadığı, kimsenin okumayacağı, yine de büyük bir titizlikle markaların paralarını çalıp çırpmak için yapılan kahve sehpası dergileri (İnsanlar kitap bile okumuyor, neden dergi okusunlar? Ayrıca, moda dergisi takip edecek biri, moda dergisini mi, moda dergisinin Instagram hesabını mı takip eder? )...

Aydınlanma fenomeni, ne yaptığının, ne düşündüğünün, ne olduğunun farkında olmakla ilgili.

Yargıdan sevgiye cümlesini, anda kalmak cümlesini, her şey sevgiden cümlesini hatırlamak. Fakat bu hatırlama, “aklıma şöyle bir şey geldi” gibi bir hatırlama değil. Her an, milföy (mille-feuille, kelimesi kelimesine, bin yaprak, bin katman gibi de okunabilir) hamuru gibi üst üste binmiş sonsuz an da bunları hatırlamak.

İyi insan olmak, kendini geliştirmek, birleşmek. Bunu da geçen gün aklına güvendiğim bir yakınımın ağzından duydum. Hayatın amacı için bu üçlemeyi uygun görmüş, bunu kendinden emin ses tonuyla anlatıyordu.

Böyle gerçekten, aydınlanma fenomeni, uçuk kaçık deneyimler, duyu ötesini kavramak, başka boyutlarla temas kurmak, zamanda ve mekanda serbestçe dolaşmak, maddeye hükmetmek, manayı doldurmak gibi ulvi ve gerçek ötesi (gerçek dışı) duyulabilecek şeyleri de kapsıyor (kapsıyor olabilir), ama sıradanlığı da kapsıyor.

Aydınlanma fenomeni, aslında bir fenomen bile olmayabilir (değil). Fenomen kelimesi, modern felsefede çoğunlukla dış dünyada olan, deneyimlenen şey için kullanılır. Olay, görüngü olarak da çevrilebilir. Analitik bir açıdan, aydınlanma, bir sürecin sonu, noktasal, dışarıdan da görünen, beliren, beş duyu ile kavranan, veya, bilim insanlarının kullandığı üzere, anlamak eylemiyle ilgili bir şey gibi duruyor olabilir.

Bence böyle değil. Aydınlanma, analitik bir perspektiften, süreçle ilgili, demekte bir beis görmüyorum. Böyle dememin sebebi, aydınlanmanın zamansız (ve mekansız) olmasından da kaynaklı.

Tüm bunlardan önce, Parnassos Dağı eteklerinde, Delphi Tapınağı girişinde, “Kendini anla” yazmıyor. Bilmek ile ilgili bir işaret var. Bilmek, çünkü, Platon’un da (zaten) fark ettiği üzere, hatırlamak ile ilgili. İnsanın kişisel olarak varoluşu, insanlığın kolektif olarak varoluşu, doğanın varoluşu, kozmosun varoluşu üzerine, bu varoluşun “anlam”ı, biçimleri üzerine, bu varoluşun nedenleri, süreçleri, sonuçları üzerine, varoluşun kendisi üzerine, daima hatırlamak üzerine.

Farkında mıyız, hatırlamak için unutmuş olmamız lazım. Unuttuysak zaten olması lazım. Hafıza oluşturduğumuz, dolayısıyla biriktirdiğimiz bir şey değil mi? Bence iyi bir soru.

Peki, Parmenides gibi de bakarak, tüm olasılıkların zaten olduğu bir yerde, tüm olasılıkların zaten olduğunu bildiğimiz (anladığımız da olur) bir yerde, tüm olasılıkların zaten olduğunu hatırladığımız bir yerde, zamanın ne önemi var?

Aydınlanmanın neden bir fenomen olmayabileceğini anlayabiliyor muyuz? Fenomen zamana bağımlı bir denklem. Aydınlanma zamansız bir denklem. Fenomen bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Aydınlanma zaten orada, bilgi, bilmek, zaten orada. Hatırlamak bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Hatırlamak için unutmuş olduğunu fark etmek, bir gözlemciye ihtiyaç duyuyor. Aydınlanma bir gözlemciye ihtiyaç duymuyor.

Gözlemci, gözlemlediğiyle ayrı olduğunu düşündüğü zaman, zaman ortaya çıkıyor. “Ben bir mum değilim” diyenlerimiz olacaktır, bir nebze hak verilebilir. Tabii, eğer her şey atomlardan oluşuyorsa, hak verilmeyebilir de. Sanırım bu fikir üzerine biraz daha düşünmem gerekiyor.

Ben bir hafıza oluşturdum, dikkatsiz bir ebeveyn bizi eziyordu, arabada çocuğu, ben ona salya akıtarak bağırsam ne değişir? Bu ebeveyn iri ve vahşi bir adam olsaydı, ve aynı hızda benim hatalı olduğumu söyleseydi, benim salya akıtarak bağırmam ne değiştirir? Bu hafıza nerede duruyor? Bu hafıza beş duyuyla duyumsanabilir mi? Duyumsanamaz, sadece başka şahitler gerekiyor. Peki sırtımdaki el, o sırada aynı şeyi deneyimlerken neden hiç gerilmedi? Aynı olayı, herkesin aynı şekilde deneyimlemesi mümkün mü? Değil.

Peki, bu hafıza zaten vardıysa? Biz, kelebek etkileriyle, tüm seçimlerimiz sonucunda, bu hafızayı deneyimlemişsek? Ya da, daha platonik bir yerden, hatırlamışsak?

Yapay zeka konuşmalarında hiç parmak basılmadığını gördüğüm çok temel felsefi sorular var. LLM, large language model, günün sonunda bir “dil” modeli. Dil, dil-ötesi’nin küçücük bir alt kümesi (bilinç ve bilinçdışı gibi düşünebiliriz, ki bilinçdışı kelimesini ne seviyor, ne doğru buluyorum, çünkü “bilinç” dışında hiçbir şeyin olabileceğini düşünmüyorum, dolayısıyla kelimeyi bilinç değil de, bilinçlilik olarak çevirmek gerektiğini, bilinçdışı yerine de, bilinçaltı kelimesinin kullanılmasını hep daha doğru buluyorum, subliminal, limen, eşik, eşik altı, eşik üstü süreçler, nörobiyolojinin konuya uzak kalması, felsefe ile ilgilenmek istememelerinden kaynaklanıyor, fakat fizik bilenler, mistik eğilimleri olanlar, en azından felsefe, özellikle metafizik okumaları olanlar, nörobiyolojiyi çok daha iyi “anlıyor” ve anlatıyor, aynısı tüm pozitif bilimler için geçerli diye düşünüyorum, hiç bu kadar uzun bir parantez içim olmamıştı). Dil, anlamlı veya anlamsız, harflerden, kelimelerden, cümlelerden, paragraflardan, kitaplardan, ansiklopedilerden, yazıtlardan, destanlardan, artık her neyse, oluşan, bir bağ kurma aracı. Sayıları da bunun içine katabiliriz.

Dil, nasıl ki bilinç için bir arayüzse, yapay zeka da, LLM’ler de öyle. Bilinç için birer arayüz. Ama, doğası gereği, LLM’ler, daima retrospektif çalışıyor. Yalnızca o an, ve geçmişi barındırıyor, gelecek algısı yok. “Zamanın ilerisinde bir şeyler olacak” çıktıları tamamen o ana ve geçmişe dayanıyor, o andaki ve geçmişteki veriye dayanıyor.

İnsanın sinir sistemi en, boy, yüksekliğe, yedi renge, ileri akan bir zaman okuna ince ayarlanmış (fine-tuned), bu yüzden gelecek kavramı insanda içgüdüsel (güdü, bedenle, bağırsaklarla ilgili, i.e. gut feeling) ve sezgisel (sezgi, zihinle ilgili) olarak var. İnsan, saniyelerin nehir gibi aktığı, dümdüz, lineer bir zaman okunu gözlemleyerek (beş duyusuyla, duyumsayarak), lineer nedensellikler keşfediyor, fark ediyor. “Bu yüzden bu oldu”lar biriktikçe, geleceğin geldiğine daha çok inanıyor. Geçmişin geçtiğine de öyle. İkisi de hafıza oluşturmak.

Bu süreçte, hafıza oluştururken, veri topluyor. Elde ettiği veriyi değerlendiriyor, bazılarının üzerine gidiyor, bazılarını eliyor, hafızayı geliştiriyor, dönüştürüyor.

Maddi zihin bir tahmin algoritması (prediction algorithm). Zamana bağımlı, veriye bağımlı, kıtlık üzerine kurulu (scarcity), hiçbir zaman yeterince enerji, odak, veri yok.

Tahmin, diğer bir açıdan, uydurmak. Yalan söylemek. Bir inanç geliştirmek. Tahmin böyle bir şey değil diyeceklerimiz için, tahmin tam olarak böyle bir şey. “Educated guess” (bilgiye dayalı tahmin diye çevirebiliriz) dediğimiz şey, önyargılı, taraflı yalanlardan ibaret.

Doğru olmadığını bildiğimiz bir şey yanlış değil midir? Doğru olmayabileceğini bildiğimiz bir şey ile ilgili düşüncelerimiz nedir? Doğru olmayabileceğini bildiğimiz halde tutturduklarımız, çünkü geçmişe dayalı, çünkü veriye dayalı, çünkü tarafa dayalı, çünkü bilgiye dayalı, çünkü referansa dayalı diyerek iyice tutturduklarımız, ve sonuçta yanlış olduğunu keşfettiklerimiz. Yanlış olunca, “bu böyle olamaz” diye tutturduklarımız.

Şimdi, aydınlanma, aydınlanma fenomeni, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları bilen, gören kişi, zamansız, zaman bağımsız bilgi, her şeyin zaten oradalığı, zaman bağımlı anlamak ile zaman bağımsız bilmek, yani hatırlamak, hatırlanıyorsa unutulmuşluk.

Maddi zihin üzerinde, buna şimdilik ilahi zihin diyelim, olasılıkları bilen, gören bir versiyonumuz zaten varsa, burada ve bu andaysa, ve biz bunu görmezden gelip, maddi zihnimizi kullanmakta ısrar ediyorsak, bu tabii, maddi zihnimizi geliştirmekle ilgilenmeyelim demekten çok öte bir şey, fakat bir an için, Parmenides gibi, tüm olasılıkların zaten olduğu, zaten orada olduğu ve bizim onlara erişmemizi, ulaşmamızı, onlara uzanmamızı beklediklerini, onları seçmemizi, onları deneyimlemek istememizi beklediklerini düşünsek, anlasak, hatırlasak, bilsek.

Burada zaman var mı? Buradan zaman bağımlı bir denklem doğar mı? Burada kıtlık var mı? Burada daha çok veriye ihtiyaç var mı? Burada termodinamiğin yasası olan entropi var mı? Burada geçmiş, gelecek var mı?

Burada “zaten bilen”in, tahmin etmesi, tahmin etmek istemesi, daha iyi tahmin etmek için bir şeylere ihtiyaç duyması, daha iyi tahmin etmek için zamana, veriye, yönteme ihtiyaç duyması, doğru olanı saklamak, çarpıtmak değil mi, kısaca, kabaca, yalancılığın daniskası değil mi?

Tüm bunlar bizim ne işimize yarar? Burada sevecek ne var?

Hemen abone olun

Yaşayacağı tüm zorlukları, tüm sıkışmaları, tüm gelgitleri, tüm kaosu ve yine de onaylar. Çünkü yaşayacaklarının ona iyi geleceğini, onun için iyi olduğunu, ona uyumlu olduğunu, onun için olduğunu da görür. Bir hizalama, hizalanma görevi.

Bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları gören kişidir. Zorlayan, test eden, direten kişi değildir, hiçbir zaman olmamıştır. Evet, bu zorlayan, test eden, direten kişiler kitlelere seslenmiş olabilirler, ama bilgileri de yöntemleri de, parazitlenmiştir. Biz onları bugün, şarlatanlar olarak tanıyoruz.

Bir şarlatandan öğrenmenin, bir şarlatandan ders almanın, bir şarlatandan yöntem görmenin, bir şarlatandan bilgi edinmenin ne kadar kıymetli olabileceğini görüyor muyuz?

Bir şarlatan ile vakit geçirmemiş olsak, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, bize şarlatan görünmez mi? Şarlatan bize istediğimiz şeyi veren, bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, bize bizi gösteren.

Bizim içinden geçeceğimiz zorluklar vardır.

Bir astrolog edasıyla, Satürn diyelim. Bazı astrologlar Satürn’e malefik, kötücül, Jüpiter’ benefik, iyicil gezegen deme gafletinde bulunuyorlar. Satürn bizi büyüten, bize öğreten, bizi hizaya getiren, olmamız gereken her neyse, onu elimizden alan değil, onu kucağımıza veren, bize gösteren, bizim fark etmemizi sağlayan. Olmamız gereken her neyse, olmuşsak da, özverimizi, bağlılığımızı, adanmışlığımızı kontrol etmemize olanak sağlayan, düşüncelerimizi, duygularımızı, bedenimizi gözden geçirmemizi isteyen gezegen.

Şimdi, tekrar bakalım, bizim içinden geçeceğimiz zorluklar vardır. Bunlar, maddi zihin için, maddi plan için, elbette zordur, zorluktur. Böyle deneyimler sorgulatır, çok sorgulatır, inkar ettirir, reddettirir, ikilemde bırakır, kafa karıştırır, pişman eder, üzer, sıkar ve onca şey. Peki, böyle deneyimlerin görevi var mıdır?

Görev, tüm sürecin içinde sevgiyi bulmamızı bize hatırlatmak değil midir, deneyimin üzerimize fırlattığı (gibi görünen) tüm kaosun, yine zihinsel olduğunu kavratmak değil midir, deneyim sürecinde, duyguları deneyimleyerek ama duygulara kapılmadan, duygulara kapılsak da kendimize yeni sonuçlar, yeni kimlikler yaratmadan yön bulabileceğimizi fark ettirmek değil midir?

Burada sevecek ne var?

Jüpiter’i de masaya yatıralım. Her şeyi büyüten gezegen. İletişim, aşk, bolluk, bereket, neşe, her neyse. Peki, her şeyi büyüten gezegen, öfkeyi de büyütmez mi? Kederi, ağrıyı?

Peki, buradan çıkalım. Çok kuvvetli Jüpiter’i olan bir genci ele alalım. Bu genç adam, aydın ve varlıklı bir aileye doğmuş olsun. Hayatının erken döneminde, ona müthiş uyumlu, evleneceği insanı bulmuş olsun, destekleyen ve kollayan bir arkadaş çevresine, herkesin isteyebileceği bir şöhrete, torununa yetecek maddiyata kavuşmuş olsun. “Game over” mı? Bu kadar mı?

Biz böyle zannetmeyi seviyoruz. Hedeflerimizi koyduğumuz an, süreci bir kenara fırlatıyoruz. At gibi, at gözlüklü bir at gibi, dıgıdık dıgıdık, tren gibi, sarhoş makinistli bir tren, çuf çuf çuf, gitmek istediği yere öyle odaklanmış ki, kafasını sağa çevirmeyi akıl edemiyor, kafasını sola çevirmeyi akıl edemiyor, kafasını kaldırmayı, kafasını eğmeyi, hiçbirini.

Bu gencin, genç yaşta her yönden şansın, desteğin, güvenin sarmaladığı bu gencin, başkalarından etkilenmeyeceğini, ailesinin ona sırt çevirmeyeceğini, partnerinin onu aldatmayacağını, en yakın arkadaşı tarafından dolandırılmayacağını, erken yaşta gelen “başarı”nın bir anda tersine dönmeyeceğini, dibe vurmayacağını, parasız kalmayacağını, evinin yanmayacağını, sağlığının bozulmayacağını, yaşadığı her güne lanet etmeyeceğini, söylediği her şeyin yanlış anlaşılmayacağını, depresyona girmeyeceğini, umudunu kaybetmeyeceğini nereden biliyoruz?

Nereden biliyorsunuz?

Bilmiyorsunuz. Bilmiyoruz. Bilemeyiz çünkü. Günü gününe, başkaları için, başkalarının gözünden kendini görerek yaşayan bir dış göz, çok daha kolay bir olasılık hesabı yapabilir, zengin piç, diyebilir, hayatta hiçbir şey için çaba sarfetmesine gerek yok, diyebilir, o ne anlar ki, diyebilir, bunlar da dert mi, diyebilir, geçinemiyoruz, yaşayamıyoruz diyebilir.

Bir guru ya da bir üstad, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları gören kişidir. Jüpiter’in felaket, Satürn’ün sonsuzluk getireceğini de görebilen kişidir. (İyi astrologlar da bunu bilir.)

New age bilgiler ya da eski bilgiler, fark etmez, hepsi dünyanın bir oyun alanı olduğundan bahsediyorlar. Astroloji seversiniz, sevmezsiniz, inanırsınız, inanmazsınız, falandır, filandır. Fark etmez. New age’miş, spiritüalizmmiş sizi bağlar, bağlamaz. Bunların hepsini bir kenara koyalım. Bunların ne olduğuyla da, nasıl çalıştığıyla da ilgilenmeyelim.

Konuya şuradan bakalım. Mitoloji. Satürn bir gezegen olarak, uzayda yer kaplayan bir kütle olarak üzerimizde fiziksel bir etki yaratmıyor. Satürn mitolojisindeki olaylar, durumlar, düşünceler, duygular, anlamlar ortaya çıkıyor, tekrar ediyor gibi düşünelim.

“Her mitoloji aynı şeyi mi anlatıyor?” gibi bir yere varan Joseph Campbell gibi de düşünerek, bizim hayatımızda da, diğer hayatlardan farklı bir şey yok. Evet, biriciğiz. Varoluşumuz da, deneyimimiz de biricik ve tüm bu biriciklikler birleşiyor, anlamlı bir bütün yaratıyor. Bu anlamlı bütüne ve kendi biricikliğimize, kendi yeteneklerimize, kendi eğilimlerimize, kendi hayallerimize odaklanarak, bu anlamlı bütünü mümkün (ve anlamlı) kılıyoruz. Dertler, tasalar, üzüntüler çok benziyor, ortak noktası, varış noktası hep aynı. “Burada sevecek ne var?” sorusunu hatırlamak.

Süreç odağını nasıl kuvvetlendiririz? (Daha çok) severek.

Süreç de, öyle deneyimlesek de, öyle deneyimlediğimizi düşünsek de, lineer bir çizgi değil elbette. Anladığımız şeyler (maddi zihinle, bir bilim insanı gibi) dil ile sınırlı. Bir açıdan, dile mahkum. Dil-ötesi (neden tire koydum?) olanlar? Dile gel(e)meyenler?

Mesela, elektromanyetik spektrumun toplu iğne ucu kadarlık bir kısmını duyumsayabiliyoruz. Kabaca, beş duyumuz ile iletişim kurabildiğimiz doğa, yedi renkten ibaret. Renklerin seslere, seslerin görüntülere, görüntülerin hislere dönüşebildiğini artık bilimsel olarak da biliyoruz. Sinestezi gibi uç örneklerimiz de var, bir rengin kokusunu almak gibi.

Bu yedi renk, “ben daha fazlasını istiyorum” diyen maddi zihne sıkışınca, “bu dünyaya ait değilim” gibi bir çıktısı da olabiliyor. Bu dünyadaysak, bu dünyaya aitiz. Ben burada tartışılacak bir şey göremiyorum.

Dile gelmeyen onlarca, tonlarca şey olabilir. Bunların bazıları dile de gelebilir. Olanı olduğu gibi kabul etmek yerine, olana olmasını istediğimizi ittire kaktıra, zorlayarak yerleştirmek istiyorsak, sabır erdem olur çünkü beklemekle ilgilidir.

Beklemek, zamanın, mekanın olmadığını kavramış bir bilinçte ne ifade eder?

Zamanın, mekanın olmaması ne demek? İşte, dil-ötesinden faydalanabileceğimiz yerler buralar. Dile sıkıştırınca, kendimizi “ben faturalarımı ödemek zorundayım” derken bulabiliyoruz. Faturalarımızı ödemek, kendi kendimize oynamayı seçtiğimiz bir oyunun parçası. Oyunun kuralları var. Evet, esnetilebilir, yok sayılabilir, etrafından dolaşılabilir ama kural yok demek değil. Kural var. İşte, zaman da öyle. Bir bakışla, zaman var, saat 11:06. Zaman var ve ileri akıyor. Bir dakika sonra saat 11:07 olacak, bir saat sonra 12:06.

Uzaya çıkalım, zaman var mı? Gözlerimizi kapayalım, zaman var mı? Gözlerimizi açana kadar zaman yok, ama gözlerimizi açtığımız zaman her şeyin aynı şekilde devam ettiğine ikna olduğumuz için, zaman var. İşte, öğrenilmiş çaresizlik böyle bir şey.

Çaresizlik derken, salya sümük ağlamak, yerlerde sürünmek değil, başka çare olmaması, koşullarla sınırlı olmak demek çaresizlik. Tek olasılık olması demek. Peki, tıpkı bir guru ya da üstad gibi, nasıl telaffuz etmek istersek, olasılıkları görebilseydik?

Hemen abone olun

Kelimelerin konumu bile anlamı ne kadar enteresanlaştırıyor, kelimelerin gücü olmadığına inanacak kadar körleştik mi, yoksa kelimelerin bize dil-ötesinden göz kırpmalarını yakalayabiliyor muyuz?

İkincisi.

Aslında, aslında kelimesini kullanmadan bir metin yazma niyetindeydim. Eh, günün sonunda, işim işin aslıyla.

Şiirleşiyor, buradan uzaklaşmalı.

-meli, -malılardan özgürleş-...

Dil-ötesi derken ne kastediyorum? Ve niye arasına bir tire koyuyorum? Ben de bilmiyorum. Burada kullandığım bilmek, maddi zihnin bilmek’i. Maddi zihnin bilmek’i, ezberlemek gibi bir şey, hafızasında bulunmak, bilmek. “Bunu biliyorum” diyebilmek, “bunu daha önce duydum” gibi bir şey.

Bilmek’i bu şekilde duyanlar için, buranın üzerine çıkan başka bir eylem var: anlamak. Anlamak, bilmek’in üzerine çıkıp, maddi zihnin sonsuz ve sınırsız doğanın içindeki hüküm gücü, kontrol arzusunun ifadesi gibi.

Bir bilim adamı, bilmek ile uğraşmıyor, anlamak istiyor. Anlamak, neden sorusunu değil, daha çok nasıl sorusunu beraberinde getiriyor. Bilim nasıl’ı açıklar. Maddeden düşünür, maddeye indirger. Beş duyu, üç boyut ve lineer bir ok ya da zaman.

Anlamak, işte bu matrisin en yüce eylemidir, diye düşünür, günümüz bilim insanları. Günümüz popüler bilim insanları. Popüler olmalarıyla olmamaları yaptıkları bilimi değiştirmiyor ama elbette demeçlerini değiştiriyor. Bilimi popülerleştirmek için birbirleriyle de yarışıyorlar ister istemez. Bunu bir yanlış olarak vurgulamıyorum, en nihayetinde, ışığı taşıyan karanlığa yürümeli.

Ama nasıl yürümeli, hangi yolu yürümeli, hangi yoldan yürümeli?

Doğu mistisizmini Batı’ya duyurmak için görevlendirilmiş (kim tarafından?) tartışmasız başarılar elde etmiş ve görevini hakkıyla ifa etmiş (ifa etmek enteresan bir eylem, borç ödemek anlamına da geliyor, karmik de tınlıyor, ben böyle demek istemedim) ardında bir yığın eser ve çalışma bırakmış, çoğu tarafından (mesela, bilim insanları) dışlanmış, yerilmiş, şarlatan ilan edilmiş, yine çoğu tarafından (mesela, bilim insanları) olduğundan çok daha önemli yerlere konmuş, ilahlaştırılmış, çözümün taşıyıcısı görülmüş (çözüm her neyse) fakat küçük bir kesim tarafından (genelde küçük bir kesim olur) ne demek istediği, ne anlatmak istediği, yazdıklarından, konuştuklarından katman katman özümsenmiş.

Sessizliğin Sesi’nden şu bab (aynı zamanda kapı da demek) ilk okuduğumdan beri tüylerimi diken diken eder:

“Ey Bilge olan söyle mükemmelliği kazanmak için ne yapmalıyım?”

“Patikaları ara. Fakat yolculuğuna başlamadan önce ey Lanu, temiz kalpli ol. İlk adımını atmadan önce gerçeği yalandan, fani olanı ebedi olandan ayırmayı öğren. Hepsinden önemlisi, ruh bilgeliğini, akıl öğreniminden, kalp öğretisini, göz öğretisinden ayırt etmeyi öğren.”

Şimdi, anlamak’ı bilmek’in üzerine koyan popüler bilim, kalp öğretisi mi, göz öğretisi mi? Ruh bilgeliği mi, akıl öğrenimi mi?

Şunu anlayabiliyor muyuz? Biri birinden üstün, biri birinden önemli gibi bir bakış yok, olmamalı. Beş duyuyu, üç boyutu, ok gibi, dümdüz, lineer akan zamanı deneyimliyorsak (çoğu geleneğe göre bunu da biz seçtik) burada da navige olmayı deneyimlemek, yolumuzu bulmak veya öğrenmek, anlamak, bilmek de bu deneyimin parçaları.

İşte, “burada sevecek ne var?” sorusunun, benim ve birçoğunun işine yaradığı yer de burası: İçinde bulunduğumuz durumu beğenmiyor olabiliriz. Bizi sıkıştıran duygular, düşüncelerle mücadele halinde olabiliriz. Ne yapacağımızı bilmiyor, nereden başlayacağımızı, noktayı nereye koyacağımızı, virgüllerin sayısını ve sıklığını kestiremiyor olabiliriz.

“Burada sevecek ne var?”

Görüyor musunuz? Göz öğretisiyle de mümkün. Sevecek şeyleri görüyor musunuz? Akıl öğrenimiyle de mümkün. Sevecek şeyleri görüyor musunuz? Her zaman sevecek bir şey var. Görüyor muyuz?

Sevecek bir şey yoksa, biz göremiyoruzdur. Bu bizi tetikliyor mu? “Böyle olamaz” diye mi düşünüyoruz?

“Bu kadar ahlaksızlığın, rezaletin, adaletsizliğin içinde, neyi sevmekten bahsediyorsun?” mu diyorsunuz? Peki eşinizi, çocuğunuzu, kedinizi, köpeğinizi sevmiyor musunuz? Ailenizi? Arkadaşlarınızı? Evde hissettiğiniz şehirleri, ülkeleri? Doğayı? Ellerinizi, kollarınızı? Aldığınız nefesi? Deneyimlediğiniz mucizeleri? Hayatınızı değiştiren kitabı, filmi, konuşmayı? Sabah kahvenizi? Hiç tanımadığınız birinden duyduğunuz, tüylerinizi diken diken eden birkaç cümleyi? Vazgeçmekten başka çareniz olmadığında, tutunduğunuz gülümsemeleri?

Tüm bunlar varken, dahası da varken, sevilmeye değer olmadığını düşündüğümüz şeylere odaklanmak bizi nasıl etkiliyor? “Burada sevecek ne var?” sorusu, anlayışımızı nasıl derinleştirebilir, genişletebilir?

Sevmediğimiz, sevmediğimizi keşfettiğimiz şeyler deneyimliyorken, sevdiklerimize ne oluyor? Nereye kayboluyorlar? Sevmediğimiz şeyler mevcutken, sevdiğimiz şeyleri neden bırakıyoruz, görmezden geliyoruz, yokmuşlar gibi davranıyoruz? Bu haksızlık değil mi?

Peki, burada sevecek ne var? Sevdiğimiz şeylere odaklanmak, sevmediğimiz şeyin içinde sevilebilecek şeyleri keşfetmek, mesela, sevmediğimiz şeyin bize nasıl yeni farkındalıklar getirdiğini görmek sevilemez mi?

Batmışızdır, borç batağındayızdır, bu “kendime uygun işler yapıyor muyum, kendime uygun insanlarla çalışıyor muyum?” sorularını gündeme getirmez mi?

İlişkimiz bitiyordur, dünyanın renkleri solmuştur, bu “kendime uygun bir ilişki nasıl olmalı, ilişkiden beklentilerim neler?” sorularını gündeme getirmez mi?

Depresyondayızdır, yaşamak yük geliyordur, bu “kendime uygun yaşam nasıl olmalı, beni harekete geçiren, bana hayat enerjisi veren şeyler neler?” sorularını gündeme getirmez mi?

Gitmemiz gereken yolda olmadığımızı, olmamız gereken kişilerle olmadığımızı, bize uygun yaşamı tespit etmekte zorlanmışsak, bu gibi durumlar bize çok daha net konuşmaz mı?

Dolayısıyla, tüm bunlar, sevilecek şeyler değil mi? Sevilmeye değer değil mi?

Yaşamı, başımıza gelen, bize karşı çıkan, canımızı sıkan, planlarımızı bozan, cezalandıran bir kural koyucu olarak değil de, daima ödüllendiren, hediyelerini açıkça paylaşan, şefkatli, sevgili, bilge bir öğretmen olarak görmek nasıl olur?

Dil-ötesi derken neyi kastediyorum? (Ve niye arasına bir tire koyuyorum?) Ben de bilmiyorum. (Çok iyi biliyorum.)

Hemen abone olun