Cool olmak ile ilgili düşünüyorum. Ayrıntı’dan çıkma bir kitap vardı, bakmaya üşendim, bir tavrın anatomisi gibi bir alt başlığı olabilir, alt başlık ayrı mı yazılıyordu?
Ben uzun süre cool olmaya çalıştım, cool olmak istedim. İçten içe hiç cool olmadığımı, olmayacağımı, daha doğru bir tabirle, olamayacağımı bilerek bunu denedim. Popüler olmak ya da görünmez olmakla ilgili küçük deneyimlerim çok daha iyi çalışmıştı, çünkü açıkçası bu ikisini de istememiştim. Evet, istemediğin şeyin gerçekleşmesi daha kolaydır, gibi sapkın bir geyik sıkacakların, yüzlerindeki yarım ağız, iğrenç sırıtışı (sırıtmayı?) görebiliyorum, şimdiden.
Cool olmak, öncelikle, adı üzerinde, soğuk bir şey. Soğuk. Uzak. Geçirgen. Sakin, ama bu sakinlik, bence kendinden emin bir sakinlik değil, kanın yavaş akması gibi bir sakinlik. Cool’u, aslında hiyerarşi dışı olmasını bekleyeceğimiz tavrı, tarzı, modu, sosyal hiyerarşinin üstlerine koymak, popülerin, popüler olanın tüm komplekslerini kapitalize eden bir sistem için paha biçilemez, elbette.
Çünkü insanlar pop olanı istiyor, ama pop olan, cool’un elinde, onu takip ediyor. Pop olan da, bu farkındalığı taşıyarak, kendi çaplarında (küçük), cool’u takip etmeye, anlamaya, anlamlandırmaya, ve bir giysiymişçesine cool’u giymeye, bir takviyeymişçesine cool’u içmeye, bir yemekmişçesine cool’u yemeye, çalışmak ne kelime, birbirlerini yırtıyorlar.
Pop için, her şey görüntüdür. Pop’ta, derinlik arayamazsınız. Bunu bir yargı olarak değil, bir bağlam yaratmak için söylüyorum, tanımsızdır çünkü. Kıyafet giymeyen bir kabilede, ne giysem, diye düşünmek nasıl tanımsızsa, bu da öyle bir tanımsızlık.
Hoş, cool için de, estetik, görüş, ne kadar yapay değil gibi görünse de, yapay olmak zorundadır. Orijinal olması, otantik olması, yapay olmadığı anlamına gelmez.
Soğuk, karanlık, içe dönük, dışarıya kapalı, dışarıya duvar örülü ama kendine de dönemeyen, içe dönmek isteyen ama yapamayan, kendi gibilerini arayan, bir arayışta da olan, ama kendi dışındaki etkileri de uzaklaştıran, çünkü kapsayıcı değil, seçkinci demek de doğru olmayabilir.
Farkındaysak, böyle ele alınca, cool da bir görüntü.
Nirvana örneğini çok seviyorum. Ben Nirvana’yı, Nirvana dinlemenin artık cool olmadığı, Grunge müziğin öldüğü, her şeyin renklenmeye yüz tuttuğu bir zamanda dinlemeye başladım. Doksanların sonu.
Kurt Cobain, cool olmak için mi Nirvana’yı kurdu, cool olmak için mi müzik yapmak istedi, yırtık pırtık kıyafetler, pis Converse’ler giydi, kırık Fender’ler çaldı? Bir çıkıntı, uyumsuz, istenmeyen, gibi sıfatları sahiplenmek istemeyen ve kendine dünyada yer arayan biri. Bu arayışını da, sanatla, müzikle, içinden taşırmak zorunda hissetmiş.
İlginç bir tesadüfle, benzer şekilde sıfatlanan, benzer şekilde hisseden, benzer arayışların peşindeki kitleleri, çok büyük kitleleri, peşinden sürüklemiş.
Bunu planlayarak yapamazsınız. Bu olur, plan, girerse de, sonradan devreye girer. Plan, momentumu olan bir şeyi, bir kontrolle yürütmek demek.
İşini ciddiye almak, hayata tutunduğu dalını, işini, ama işten de fazlasını, iş doğru bir kelime değil, “the work” hatta “the great work”, ben frankofon olduğum için, bana öğretilen şekli opus magnum olan, halbuki doğru latincesi magnum opus olan (fransızlar...), craft’ını son derece önemsemiş, ki Cobain’in hayatını izlerseniz, hep bir yaratıcı fırtınanın içinde, kendini oraya buraya göstermekle, tanıtmakla harcayacağı enerjiyi, bu yaratıcı fırtınanın içinde, bu yaratıcı fırtınayı değerlendirmekle, bu hayvan gibi yağan yağmura bir boru hattı inşa etmek, bir pipetle şansını denemek, kafasını yukarı çevirip ağzını açmak ve uygun gördüğü yerlere tükürmek, gözümün önüne yavrusunun ağzına tüküren kuşlar geliyor, bir de öyle bir bilgi var, Anadolu’da yeni doğanın ağzına tükürülürmüş, ailenin büyükleri, ya da çevrenin bilgeleri tarafından, modern hayat bunu iğrenç bir sınır ihlali, modern bilimin uçları bunu bir bağışıklık antrenmanı, DNA ya da mikrobiyota alışverişi, mistisizm ise, el vermek, genetik hafızasını aktarmak, ve daha birçok şey, olarak görüyor.
Cobain’in yaptığı, ona uğrayan değil ama onun fark ettiği bu yaratıcı fırtınada, yağmurun altında ağzını açıp, bir sürü varoluş sorgusu çeken gencin ağzına tükürmek. Bakın, çocuk değil, genç.
Kültür öyle oluşur, etkisi olan, zamansız, fiyatlanamayan işler böyle ortaya çıkar. Bir anda, yaşlıların çok sevdiği, çok iyi bir müzisyen çıktığını görmezsiniz, çok iyi bir müzisyense bile, kalıcı ürünler veren bir müzisyen çıktığını görmezsiniz, aynısı çocuklar için de geçerli. Çocukların ya da yaşlıların, bir anda büyük bir heyecanla bağlandıkları şeyler, geçici olmak zorundadır. Çünkü bir yanda, yaşam enerjisini sürdürme, bakımsız, mantarlı tırnaklarla varoluşa tutunma, belki bir varoluşun bitişi kaygısı vardır, diğer yanda, her şeye fazlasıyla yetebilecek, şelale gibi bir enerjinin, bir yokuştan akması, ve yokuşun en doğru yerine bir gider açmayı akıl etmiş birilerinin, bu enerjiden nemalanması vardır. Çocukların peşinden koştuğu sanatçılar, ünlüler, sadece çocuklara yetebilir. Çocuklar büyüyünce de, alay konusu olurlar.
Gençler öyle değil. Genç, birkaç soru sormuş, taşan enerjisini kontrol edemeden, bir yerlere doğrultmuş, eline irili ufaklı cevaplar almış, bu cevaplarla kendini, kimliğini sorgulamış, sorgulamak zorunda kalmış, hesaplaşmış, hesaplaşmak zorunda kalmış, ya da sorgulayacak, hesaplaşacak, zorunda kalacak ve bunu içten içe hissediyor, bunu erteliyor, bunu görmezden geliyor, ama sörf yapmaktan çekineceği, irice bir dalganın ihtişamında, durup izlemek isterken, iman tahtasının sörf tahtasına yapıştığı, kulaçların dalgayı yakalamak için hızlandığı bir yerde, kendini cevaptan kaçamayacağı bir yerde, buluveriyor.
İşte, bu (ön)yargıya ulaşan, geçen, bu (ön)yargıyı yakalayan (bunu planlayarak yapamazsınız, bunu planlayarak yapamayız, bunu dileyebiliriz, arzu edebiliriz, hayal edebiliriz ama bunu planlayamayız, bu bir plandan, en iyi ve en doğru plandan bile, çok daha fazla, büyüktür) düşünce, kavram, eylem, sanat, müzik, resim, kitap, konuşma, ses, görüntü, kıl, tüy, her neyse, işte o durdurulamaz bir şeydir, (bunu planlayamazsınız, bunu planlayamayız).
Şimdilik bu kadar çıktı, ama bu konuda çok doluyum.